Sarlavha: "Innovatsion iqtisodiyot" elektron ilmiy-amaliy jurnali Tillar: o'zbek, rus, ingliz Ta’sischisi: Qarshi muhandislik iqtisodiyot instituti Nashr qilingan yili: 2023 yil Davomiyligi: yiliga 4 ta nashr Mutaxassisligi (sohalari): 1. Nazariya va metodologiya 2. Raqamli iqtisodiyot 3. Viloyat va sanoat iqtisodiyoti 4. Kichik biznes va xususiy tadbirkorlik 5. Inson kapitali iqtisodiyoti 6. Menejment va marketing 7. Buxgalteriya hisobi, iqtisodiy tahlil va audit 8. Moliya, kredit va investitsiyalar 9. Ekonometrika va statistika 10. Xizmat ko'rsatish sohasi "Innovatsion iqtisodiyot" ilmiy-amaliy elektron jurnali - Boshqarma huzuridagi Axborot va jamoatchilik bilan aloqalar agentligi O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining ro‘yxatga olingan 2023 yil 10 mart 068055 raqami bilan.
Ўзбекистонда ноанъанавий ва қайта тикланувчи энергия манбаларининг ижтимоий-иқтисодий масалалари
mazkur maqola O‘zbekistonda an’anaviy bo‘lmagan va qayta tiklanuvchi energiya manbalarini (ABQTEM) rivojlantirishning ijtimoiy-iqtisodiy oqibatlarini kompleks tahlil qilishga bag‘ishlangan. Statistik ma'lumotlar, amalga oshirilgan loyihalar tajribalari va ekspertlar bilan suhbatlarni tahlil qilish asosida quyidagi asosiy tendentsiyalar aniqlandi: investitsiyalarning sezilarli o‘sishi, yangi ish o‘rinlarining yaratilishi, chekka hududlarda energiyadan foydalanish imkoniyatlarining yaxshilanishi va uglerod chiqindilarining kamayishi. Tadqiqot shuningdek, tarmoq infratuzilmasining yetarli emasligi va malakali kadrlar taqchilligi kabi tizimli to‘siqlarni ham aniqlaydi. Energetika transformatsiyasini optimallashtirish va uning O‘zbekiston iqtisodiyoti va jamiyatiga bo‘lgan ijobiy ta'sirini maksimallashtirish.
Innovatsion biznes modellar: koevolyutsiya platformasidagi yangi iqtisodiy yechimlar
maqolada innovatsion biznes modellarini rivojlantirish uchun shart-sharoitlarni shakllantirishning muammoli jihatlari ko'rib chiqiladi. innovatsion biznes modellarining mavzusi birinchi navbatda transformatsion iqtisodiyot ekanligi aniqlandi. Innovatsion biznes modellarining rivojlanishi bir qator ekzogen va endogen omillarga bog'liqligi ko'rsatilgan. Koevolyutsiya kontseptsiyasi prizmasi orqali innovatsion biznes modellarini shakllantirish uchun imperativlar shakllantirildi
Креатив иқтисодиётни ривожлантиришнинг муҳим йўналишлари
Ушбу мақолада муаллифлар мамлакатимизда креатив иқтисодиётни ривожлантиришнинг аҳамияти, зарурияти, долзарблиги, авфзаллиги ва камчиликларини тадқиқ этилган. Шунингдек, республикамизда креатив ёндошувлар асосида креатив иқтисодиётни ривожлантиришнинг асосий йўналишлари асосланилган.
Atrof-muhitni muhofaza qilish va yashil iqtisodiyot sohasida normativ-huquqiy hujjatlarning amalga oshirilishini tahlil qilish
Статья посвящена анализу реализации нормативно-правовых документов в области охраны окружающей среды и зеленой экономики показывает, что существует ряд законодательных актов, направленных на защиту окружающей среды и поддержку устойчивого развития. В частности, в Узбекистане разрабатывается национальная система управления отходами, упор делается на переработку и сокращение отходов, а также на сохранение и восстановление природных экосистем. Также, осуществляются инвестиции в зеленые технологии и инфраструктуру для поддержки устойчивого экономического развития.
Innovatsion iqtisodiyotning rivojlanish yo‘llari va strategik yondashuvlar
Innovatsion iqtisodiyot – bu texnologik yangiliklar, raqamli transformatsiya, ilmiy-tadqiqot va tajriba-ishlab chiqarish faoliyatini samarali uyg‘unlashtirishga asoslangan iqtisodiy tizimdir. Maqolada innovatsion iqtisodiyotning rivojlanish yo‘llari, strategik yondashuvlari va ulardan milliy iqtisodiyotning raqobatbardoshligini oshirishdagi ahamiyati tahlil qilinadi. Tadqiqot natijalari innovatsion yondashuvlar va investitsion faollikni uyg‘unlashtirish orqali iqtisodiy o‘sishni rag‘batlantirish imkoniyatlarini ko‘rsatadi.
“Yashil” iqtisodiyot: nazariy asoslari va rivojlanish istiqbollari
Ushbu maqolada “yashil” iqtisodning nazariy masalalari tahlil qilingan. Asosiy e’tibor uning iqtisodiyot fanlarida alohida yo‘nalish sifatida shakllanishi va rivojlanish, hususan, “yashil” iqtisodiyot sharoitida xo‘jaliq faoliyatini yuritish uslublari, biologik va ekologik muhitni xavf-xatarga qo‘ymagan holda aholi turmush tarzi, darajasi va sifatini yaxshilash masalalari tahlil qilingan. Shuningdek, maqolada “yashil” iqtisodiyot tizimining asosiy yo‘nalishlari: ya’ni, qayta tiklanadigan energiya manbalarini joriy etish; chiqindilarni qayta ishlash va boshqarish tizimini takomillashtirish, yer, suv resurslarini boshqarish tizimini takomillashtirish, ekologik “toza” transportni rivojlantirish, qishloq xo‘jaligida tabiiy “toza” mahsulot ishlab chiqarish, mavjud ekotizimni saqlash va samarali boshqarish kabi masalalar tahlil qilingan. Shuningdek, maqolada ekologik va atrof-muhit muammolarini yechimiga qaratilgan “yashil” texnologiyalar, “yashil” investitsiyalar mohiyati va maqsadlari tahlil qilinib, taklif va tavsiyalar keltirilgan.
Yashil iqtisodiyot sharoitida ish o‘rinlarini yaratish
Рассматриваются вопросы и снижением безработицы, с повышением экологической и энергетической эффективности экономики. Выявлено наличие противоречивых тенденций между развитием рынка труда и достижением экологического благополучия. С одной стороны, загрязнение окружающей среды, истощение природного капитала оказывают негативное воздействие на состояние рынка труда, занятость населения, с другой — деятельность по оздоровлению окружающей среды ликвидации накопленного экологического ущерба, развитию рынка экологических работ, товаров и услуг способствует расширению занятости, причем не только зеленой, но и общей. В статье определены ведущие ориентиры национальной политики в сфере зеленой занятости
Sirkulyar iqtisodiyot konsepsiyasining paydo bo’lish tarixi va uni rivojlanish bosqichlari
Ushbu mаqоlаdа sirkulуаr iqtisоdiуоt nimа ekаnligi, uni rivojlanish tarixi, bu soha bo‘yicha olimlarning qarashlari, sirkulyar iqtisodiyotni rivojlanish bosqichlari, turdаgi iqtisоdiуоtni rivоjlаntirish оrqаli chiqindilаrni bоshqаrish muаmmоsini bаrtаrаf etish уо’llаri hаqidа sо’z уuritilаdi.
О‘zbekistonda fintex sanoati evolyusiyasi: salohiyat va kelgusidagi rivojlanish
Maqolada O‘zbekistonda fintex sanoatining evolyutsiyasi va institutsional shakllanishi raqamli iqtisodiyot transformatsiyasi jarayonida tahlil qilinadi. Statistik ma’lumotlar va xalqaro hisobotlarga asoslanib, fintex moliyaviy inklyuziya, innovatsiyalar va raqamli ekotizimlar rivojlanishining asosiy drayveriga aylangani ko‘rsatilgan. Tadqiqot O‘zbekiston fintex bozorining tuzilmasini, asosiy yo‘nalishlarini — to‘lov xizmatlari, neobanklar, POS moliyalashtirish, BNPL va islomiy fintex — aniqlaydi hamda ularning rivojlanishiga ta’sir etuvchi omillarni baholaydi. Shuningdek, institutsional islohotlar, venchur investitsiyalar va xalqaro integratsiya jarayonlari tahlil qilingan. Taklif etilgan chora-tadbirlar normativ-huquqiy bazani takomillashtirish, infratuzilma va inson kapitalini rivojlantirishga qaratilgan bo‘lib, O‘zbekistonni Markaziy Osiyodagi mintaqaviy FinTech markaziga aylantirishga xizmat qiladi
Xalqaro mehmonxonalarda sun'iy intellektni qo'llash imkoniyatlari
Ushbu maqolada xalqaro mehmonxonalarda sun'iy intellekt (SI)ni qo'llash imkoniyatlari ko'rib chiqilgan. SI tushunchasi aniqlangan va uning mehmondo'stlik sanoatida joriy etilish yo'nalishlari tahlil qilingan. Hilton, Marriott, Accor va InterContinental Hotels Group kabi jahon mehmonxona tarmoqlarida SI'ni muvaffaqiyatli qo'llash misollariga alohida e'tibor qaratilgan. Intellektual texnologiyalarni joriy etishning asosiy afzalliklari va potentsial xavflari aniqlangan. SI'ni mijozlarga xizmat ko'rsatishni avtomatlashtirish, xizmatni shaxsiylashtirish va biznes-jarayonlarni optimallashtirish sohasida amaliy qo'llash tahlili o'tkazilgan
Sanoat korxonalarida innovatsion faoliyat samaradorligini oshirishda raqamli iqtisodiyotning roli
Ushbu maqolada raqamli iqtisodiyotning sanoat korxonalarida innovatsion faoliyatni samarali tashkil etishdagi o‘rni va ahamiyati tahlil qilinadi. Raqamli texnologiyalar, jumladan, sun’iy intellekt, katta ma’lumotlar (Big Data), raqamli egizaklar va IoT vositalaridan foydalanish orqali ishlab chiqarish jarayonlarini optimallashtirish, resurslardan samarali foydalanish, boshqaruvda shaffoflikni ta’minlash va korxonalar raqobatbardoshligini oshirish imkoniyatlari yoritiladi. Shuningdek, ilmiy adabiyotlar asosida innovatsion rivojlanishda raqamli iqtisodiyotning afzalliklari hamda amaliy qo‘llanilish yo‘nalishlari ko‘rib chiqiladi.
Innovatsion iqtisodiyotni rivojlantirishning strategik yo‘nalishlari va mexanizmlari
Maqolada innovatsion iqtisodiyotni rivojlantirishning strategik yo‘nalishlari va amalga oshirish mexanizmlari nazariy hamda amaliy jihatdan tahlil qilingan. Unda ilmiy-tadqiqot ishlarini tijoratlashtirish, raqamli texnologiyalarni joriy etish, venchur kapital bozorini rivojlantirish va innovatsion boshqaruv madaniyatini shakllantirish masalalari o‘rganilgan. Shuningdek, milliy iqtisodiyotda innovatsion ekotizimni shakllantirish va davlat, biznes hamda ilm-fan hamkorligini kuchaytirish bo‘yicha takliflar ishlab chiqilgan.
Atrof-muhitni muhofaza qilishda innovatsion texnologiyalarning ahamiyati
Ushbu maqolada atrof-muhitni muhofaza qilish jarayonida innovatsion texnologiyalarning joriy etilish samaradorligi tahlil qilingan. Qayta tiklanuvchi energiya manbalari, chiqindilarni qayta ishlash tizimlari, suvni tejash texnologiyalari, ekologik monitoring va raqamli yechimlarning ahamiyati yoritilgan. Shuningdek, xalqaro tajribalar va O‘zbekistonda amalga oshirilayotgan dasturlar asosida ekologik barqarorlikni ta’minlash yo‘llari ko‘rib chiqilgan.
Iqtisodiyot va biznesda so‘nggi texnologiyalarni tadbiq etishning nazariy-metodologik jihatlari
Ushbu maqolada iqtisodiy sohada va biznes jarayonlarida ilg'or texnologiyalarni joriy etishning asosiy jihatlari keltirilgan. Unda tadbirkorlik va iste’mol sohalarida ilg‘or texnologiyalarning amaliy qo‘llanilishi yoritilgan. O‘zbekiston Respublikasida ilg‘or texnologiyalarni qo‘llash misollari tahlil qilinib, iqtisodiy ko‘rsatkichlar keltirilib, mamlakatimizda zamonaviy texnologiyalardan foydalanishni yanada kengaytirish bo‘yicha xulosa va tavsiyalar ishlab chiqildi
Zamonaviy ta’lim konseptiyasida mobil ilova va bulut xizmatlarining integrariyasi
Raqamli texnologiyalarning jadal rivojlanishi bilan ta’lim chuqur o‘zgarishlarni boshdan kechirmoqda. Ushbu transformatsiyaning asosiy yo‘nalishlaridan biri mobil ilovalar va bulutli xizmatlarning ta’lim jarayoniga integratsiyalashuvidir. Ushbu maqolada ta’lim muhitida ushbu texnologiyalardan foydalanish bilan bog‘liq imkoniyatlar, imtiyozlar va muammolar ko‘rib chiqiladi. Ta’limni raqamlashtirish, ta’lim resurslarining mavjudligi, o‘quv yo‘llarini individuallashtirish, o‘quv materiallaridan uzluksiz foydalanishni ta’minlashning pedagogik jihatlariga alohida e’tibor qaratilmoqda. Shuningdek, maktab va oliy o‘quv yurtlarida mobil va bulutli yechimlarni muvaffaqiyatli joriy etish misollari ko‘rib chiqiladi.
Germaniyada “yashil iqtisodiyot”ni rivojlantirish xususiyatlari
Ushbu maqolada Germaniyaning yashil iqtisodiyot sohasidagi yutuqlari, strategiyalari va istiqbollari tahlil qilinadi. Mamlakat qayta tiklanuvchi energiya manbalarini joriy etishda, uglerod chiqindilarini kamaytirishda va barqaror rivojlanishni ta’minlashda yetakchi davlatlardan biri hisoblanadi. Maqolada “Energiewende” siyosati, ekologik toza texnologiyalar, yashil bandlik yaratish va sanoatning transformatsiyasi kabi jihatlar ko‘rib chiqiladi. Shuningdek, Germaniya tajribasining boshqa mamlakatlar uchun qanday ibrat bo‘lishi mumkinligi ham yoritilgan
Raqamli moliyaviy texnologiyalar va ularning moliya bozori barqarorligiga ta’siri
Ushbu maqolada raqamli moliyaviy texnologiyalarning (fintech) iqtisodiyotdagi o‘rni va ularning moliya bozori barqarorligiga ta’siri tahlil qilinadi. Fintech vositalarining to‘lov tizimlari, kreditlash, investitsiyalar va sug‘urta bozoridagi roli yoritiladi. Shuningdek, O‘zbekiston moliya tizimida raqamli transformatsiyaning ijobiy va salbiy oqibatlari, iqtisodiy xavfsizlik hamda moliyaviy barqarorlikka ta’sir etuvchi omillar ko‘rib chiqiladi.
Korxonalar faoliyatining iqtisodiy tahlilini qilishda sun’iy intellektdan foydalanish: imkon va muammolar
Maqolada korxonalar xo‘jalik faoliyatini tahlil qilishda sun’iy intellektlardan foydalanish imkoniyatlari va muammolari hamda ularni amalga oshirishni moliyaviy xolat tahlili misolida ko‘rib chiqilgan.
Рақамли иқтисодиётга ўтишда билвосита солиқлар ҳисобининг назарий ҳуқуқий асослари
Ушбу мақoлада рақамли иқтисoдиётга ўтишда сoлиқ сoҳасида амалга oширилаётган солиқ сиёсатнинг билвосита сoлиқларни ҳисoбга oлишнинг назарий ҳуқуқий асослари ўрганилган.
Raqamli moliyaviy aktivlarni joriy etish metodologiyasini takomillashtirish
Mazkur maqolaning maqsadi O‘zbekiston Respublikasida raqamli moliyaviy aktivlarni joriy etishning kompleks tashkiliy-metodologik mexanizmini ishlab chiqish va ilmiy jihatdan asoslab berishdan iborat. Ushbu mexanizm strategik vazifalarni belgilashdan ularni amalda samarali tatbiq etishga tizimli va izchil o‘tishni ta’minlash orqali mavjud bo‘shliqni to‘ldirishga xizmat qiladi.
Raqamli aktivlar investitsion faollikni oshirishning omili sifatida
Ushbu maqolada raqamli moliyaviy aktivlar mohiyati, O‘zbekistonda raqamli aktivlarning bugungi kunda rivojlanishi, ular orqali investitsiyalarni samarali amalga oshirish imkoniyatlari tahlil qilingan. Tahlil natijalari asosida hozirgi kunda raqamli aktivlar ichki va tashqi investitsiyalarni jalb qilish, xususiy sektorni rivojlantirish va xalqaro moliya bozorlariga integratsiyalashayotgan davlat iqtisodiyotining raqobatbardoshligini oshirishdagi ahamiyati hamda ularni tartibga solish usullari bayon etilgan.
Agrar sektorda raqamli texnologiyalardan foydalanishning iqtisodiy samaradorligini oshirish yo‘nalishlari
Agrar sektorda raqamli texnologiyalarni joriy etish va rivojlantirish iqtisodiy samaradorlikni oshirish uchun muhim omil hisoblanadi. Ushbu yo‘nalishda asosiy e’tibor qishloq xo‘jaligi ishlab chiqarish jarayonlarini avtomatlashtirish, ma’lumotlarni yig‘ish va tahlil qilish, resurslardan oqilona foydalanish hamda xarajatlarni kamaytirishga qaratiladi. Raqamli texnologiyalar yordamida hosildorlikni oshirish, sug‘orish tizimlarini optimallashtirish, qishloq xo‘jaligi texnikasini samarali boshqarish va bozor talablarini aniq prognoz qilish mumkin. Shu bilan birga, yangi innovatsion yechimlar va sun’iy intellekt asosidagi tizimlar agrar sektorning raqobatbardoshligini va barqarorligini ta’minlaydi. Natijada, raqamli texnologiyalarni keng joriy etish iqtisodiy samaradorlikni sezilarli darajada oshiradi hamda qishloq xo‘jaligi mahsulotlari ishlab chiqarishining sifat va hajmiga ijobiy ta’sir ko‘rsatadi.
JISMONIY SHAXSLARDAN OLINADIGAN YER SOLIG‘I MA’MURCHILIGINI RAQAMLASHTIRISH VA KADASTR MA’LUMOTLARI INTEGRATSIYASINI TAKOMILLASHTIRISH MEXANIZMLARI
Mazkur maqolada Oʻzbekiston Respublikasida jismoniy shaxslar tomonidan yer soligʻini hisoblash va toʻlash jarayonining nazariy-huquqiy asoslari hamda amaliy muammolari tizimli ravishda tahlil qilinadi. Tadqiqotning dolzarbligi Oʻzbekistonda mahalliy byudjet daromadlarini shakllantirishda yer soligʻining muhim fiskal manba ekanligi, shuningdek, yer resurslaridan oqilona va samarali foydalanishni taʼminlash zarurati bilan belgilanadi. Tadqiqotning maqsadi - jismoniy shaxslardan undiriladigan yer soligʻi amaliyotida mavjud tashkiliy-iqtisodiy va huquqiy muammolarni aniqlash hamda ularni bartaraf etish boʻyicha ilmiy asoslangan taklif va tavsiyalar ishlab chiqishdan iborat. Metodologik asos sifatida tahlil va sintez, qiyosiy-huquqiy tahlil, statistik maʼlumotlarni umumlashtirish hamda tizimli yondashuv usullaridan foydalanildi. Maqolada yer soligʻining mahalliy byudjet daromadlaridagi oʻrni, soliqqa tortish mexanizmining amaldagi holati, raqamlashtirish jarayonlari va soliq maʼmuriyatchiligini takomillashtirish yoʻnalishlari koʻrib chiqiladi. Tahlil natijasida yer uchastkalari boʻyicha yagona integratsiyalashgan maʼlumotlar bazasining yetarli darajada shakllanmaganligi, yerga egalik va foydalanish huquqining huquqiy maqomida noaniqliklar mavjudligi, soliq qarzdorliklarining ortib borishi hamda soliq madaniyatining past darajasi kabi tizimli muammolar aniqlandi. Shuningdek, yer soligʻi tizimini raqamlashtirishni chuqurlashtirish, kadastr va soliq organlari axborot tizimlarini integratsiyalash, soliq toʻlovchilarga axborot-tushuntirish ishlarini kuchaytirish hamda normativ-huquqiy bazani takomillashtirish boʻyicha amaliy tavsiyalar ishlab chiqildi. Tadqiqot natijalari mahalliy byudjet daromadlarini oshirish, soliq intizomini mustahkamlash va yer resurslaridan samarali foydalanishni ragʻbatlantirishga xizmat qiladi hamda ilmiy-amaliy ahamiyat kasb etadi.
Янги глобаллашув шароитида Беларус машинасозлик саноатининг иқтисодий модернизациясига минтақавий интеграциянинг таъсири
Mazkur maqola Belarus Respublikasining mashinasozlik sohasida iqtisodiy modernizatsiya jarayonlarini mintaqaviy integratsiya kontekstida tahlil qilishga bag‘ishlangan. Yangi globallashuv sharoitida, ayniqsa Belarus va Rossiya Ittifoq davlatlari doirasidagi ijobiy integratsion dinamika belorus mashinasozlik majmuasini modernizatsiya qilish uchun yangi imkoniyatlarni ochib bermoqda. Yangi globallashuv sharoitida belorus-rossiya integratsiyasi nafaqat milliy mashinasozlikni tezlashtirilgan modernizatsiya qilishga yordam beruvchi omil, balki uning majburiy sharti sifatida namoyon bo‘lmoqda. Belarus-Rossiya integratsiyasining ijobiy natijalaridan biri sifatida investitsiya resurslariga kirish imkoniyatlarining kengayishi bilan birga, milliy mashinasozlikni iqtisodiy modernizatsiya qilishda qo‘shni davlatning ilmiy-texnikaviy, mehnat va institutsional salohiyatidan ham foydalanish mumkin.
Минтақада махсус иқтисодий зонани ташкил этиш мақсадлари ва асосий хусусиятлари
Ушбу мақолада махсус иқтисодий зоналарни ташкил этишнинг асосий мақсад ва вазифалари бўйича маҳалий ва хориж инвестицияларини жалб этиш орқали ҳудудлварнинг ижтимоий-иқтисодий тараққиёт жараёнлари бўйича илмий асосланган таклиф ва тавсиялар келтирилган. Шунингдек, минтақаларда махсус иқтисодий зонани ташкил этиш мақсадлари ва асосий хусусиятларини асослаб бериш ва амалиётга қўллашнинг услубий таъминотини яхшилашга қаратилган масалалар ёритилган
Qishloq xo‘jaligi mahsulotlarini yetkazib berishda raqamli logistika texnologiyalarining o‘rni
Mazkur maqolada qishloq xo‘jaligi mahsulotlarini yetkazib berishda raqamli logistika texnologiyalarining o‘rni va ahamiyati tahlil qilindi. Tadqiqotda IoT, GPS monitoring, blokcheyn, sun’iy intellekt va bulutli platformalarning qo‘llanilishi asosida yetkazib berish jarayonlarida samaradorlik, mahsulot sifati va shaffoflikni oshirish imkoniyatlari o‘rganildi. O‘zbekiston kontekstida olib borilgan amaliy tahlillar raqamli texnologiyalar yordamida transport xarajatlari qisqarishi, yo‘qotishlar kamayishi va eksport bozorlarida raqobatbardoshlik oshishini ko‘rsatdi. Shu bilan birga, texnologiyalarni keng joriy etishda moliyaviy, infratuzilmaviy va malaka bilan bog‘liq cheklovlar asosiy to‘siq sifatida aniqlangan. Tadqiqot natijalari xalqaro ilmiy adabiyotlarda keltirilgan xulosalarni tasdiqlaydi hamda qishloq xo‘jaligi mahsulotlarini yetkazib berishda raqamli logistika tizimlarini rivojlantirish zarurligini ta’kidlaydi.
Chegara hududlarini ijtimoiy-iqtisodiy rivojlantirishning o‘ziga xos xususiyatlari
Maqolada Surxondaryo viloyatini ijtimoiy-iqtisodiy rivojlantirishda qo‘shni Tojikiston, Turkmaniston va Afg‘oniston davlatlari bilan do‘stona, yaqin qo‘shnichilik va o‘zaro manfaatli aloqalarni yo‘lga qo‘yish va mustahkamlash ustuvor ahamiyat kasb etishi ta’kidlangan. Chunki Surxondaryo mintaqasini ijtimoiy-iqtisodiy rivojlantirishning xususiyatlari ko‘p jihatdan chegara hududda joylashganligi bilan uyg‘unlashgan. Qo‘shni davlatlar iqtisodiyotining kam rivojlanganligi bir tomondan viloyat uchun qulay bozor hisoblansa, ikkinchi tomondan hamjihatlikda rivojlanish imkoniyatlarini kamaytirishi tahlil qilingan.
Yashil energiya barqaror rivojlanish omili
Maqolada “yashil energetika”ni rivojlantirish va barqaror rivojlanish maqsadlariga erishish o‘rtasidagi o‘zaro bog‘liqlik ko‘rib chiqiladi. Energetik o‘tishning global tendensiyalari, uning harakatlantiruvchi kuchlari, iqtisodiy va texnologik omillari hamda Parij kelishuvi kabi xalqaro bitimlarning roli tahlil qilingan. Ayniqsa, O‘zbekistonning “yashil iqtisodiyot”ga o‘tish strategiyasi, 2030-yilgacha mo‘ljallangan maqsadlari va qayta tiklanadigan energiya manbalari sohasidagi asosiy loyihalarga alohida e’tibor qaratilgan. Shuningdek, texnologiyalar qimmatligi va moliyaviy mexanizmlarning yetishmasligi kabi mavjud muammolar qayd etilib, ularni bartaraf etish yo‘nalishlari taklif etilgan.
Muborak issiqlik elektr markazida issiqlik tarmoqlarini suv bilan ta’minlash uchun suv tayyorlash uskunalarini modernizatsiya qilish
Ushbu maqolada tejamkor va samarali filtr materiallari, shuningdek, boshqa zavodlarning ish tajribasi muhokama qilinadi. Suvni tozalash inshootlarida (STO) xom suv iste'moli va oqova suvlarni chiqarish hajmini sezilarli darajada kamaytiradigan barcha sanab o'tilgan suvni tejash choralarining samaradorligi nafaqat hisob-kitoblar bilan, balki suv hisoblagichlarining ko'rsatkichlari bilan ham tasdiqlanadi. Biroq, bu ta'sir suv iste'moli va oqova suvlarni chiqarishni o'lchash usullaridagi mavjud kamchiliklar va kommunal hisoblagichlarning holati bilan sezilarli darajada qoplanishi mumkin. Amalga oshirilgan chora-tadbirlarning samaradorligini belgilovchi asosiy ko'rsatkich ma'lum bir davrda oqova suvlarning hajmi hisoblanadi. Bu ko'rsatkich odatda jismonan aniqlanmaydi, balki turli hisoblagichlardan ko'rsatkichlarni ayirish orqali hisoblanadi: xom suv oqimi tezligi va isitish tarmog'ining ta'minot va qaytarish quvurlari orqali tarmoq suv oqimi tezligi. Bir nechta o'lchash moslamalarining xatolarini birlashtirgan bu usul oqova suv hajmini baholashda maqbul aniqlikka erishishni qiyinlashtiradi. Bundan tashqari, ushbu yondashuv bilan barcha xom suv an'anaviy ravishda faqat ikki qismga bo'linadi: isitish tarmog'ini oziqlantirish uchun ishlatiladigan va kanalizatsiyaga oqiziladigan. Amalda, suvning bir qismi boshqa texnologik ehtiyojlar uchun ishlatilishi mumkin.
Ertagi kartoshkani о‘simtasiz tuganaklardan yetishtirishda o‘stiruvchi stimulyatorlarning hosildorlikka ta’siri
Maqolada ertagi kartoshka turli navlarini о‘simtali urug‘lik tuganaklari va о‘simtasi olingan urug‘lik tuganaklar 4% li ammofos, 0,02% qahrabo kislotasi, 0,005% gibberellin eritmasida ishlanib ekilganda dala unuvchanligi, poya hosil qilishi, rivojlanishi va hosildorligi bо‘yicha dala tadqiqotlari natijalari bayon etilgan.
Aholini qishloq xo‘jaligi mahsulotlari bilan ta’minlashning xorij tajribasi va innovatsion yechimlari
Mazkur maqolada aholining oziq-ovqat xavfsizligini ta’minlashda qishloq xo‘jaligi mahsulotlari ishlab chiqarish va taqsimot tizimini samarali tashkil etish masalalari yoritilgan. Xususan, AQSH, Niderlandiya, Germaniya, Xitoy kabi mamlakatlarning ilg‘or tajribalari tahlil qilinib, ularning agrar sohada innovatsion texnologiyalarni joriy etish, raqamli boshqaruv tizimlaridan foydalanish hamda klaster yondashuvini qo‘llash orqali yuqori samaradorlikka erishgani ko‘rsatib o‘tilgan. Shuningdek, maqolada O‘zbekiston sharoitida ushbu xorijiy tajribalarni tatbiq etish imkoniyatlari, resurslardan oqilona foydalanish, agrotexnik yangiliklarni keng joriy etish hamda fermer xo‘jaliklarining raqamli transformatsiyasini jadallashtirish bo‘yicha takliflar ilgari surilgan. Tadqiqot natijalari aholining sifatli va arzon qishloq xo‘jaligi mahsulotlariga bo‘lgan talabini qondirishda innovatsion yondashuvlarning muhim o‘rin tutishini asoslab beradi.
O‘zbekistonda yashil iqtisodiyot va atrof-muhit muhofazasida innovatsion texnologiyalarni qo‘llash istiqbollari
Maqolada bugungi kundagi Mamlakat iqtisodiyoti hamda ishlab chiqarishi natijasida yuzaga keladigan ekologik xavflarni va tabiatning yemirilib ketishini sezilarli darajada kamaytirilishi uchun "yashil iqtisodiyot"ga o‘tish hamda uning afzalliklari yoritib beriladi, shu bilan bir qatorda yangi O‘zbekistonda yashil iqtisodiyotning o‘rni, ahamiyati, barqaror rivojlantirish yo‘llari, hamda mavjud muammolarni bartaraf etish usullari ko‘rib chiqilgan.
Neft va gazni qayta ishlash jarayonida atrof muhitni muhofaza qilish
Maqolada neft va gazni qayta ishlash jarayonida atrof-muhitni muhofaza qilish choralari ko‘rib chiqilgan, ekologik ta’sirni kamaytirish uchun texnologik, me’yoriy va operatsion yondashuvlar yoritilgan. U xalqaro tajribani tahlil qiladi va ushbu usullarning O‘zbekistonda qo‘llanilishi mumkinligini baholaydi. Asosiy ekologik muammolarga havo va suvning ifloslanishi kiradi. Tadqiqotda neft va gaz sohasida atrof-muhitni muhofaza qilishning muhim strategiyalari sifatida barqaror amaliyotlar, samarali texnologiyalar keltirilgan.
Qishloq xo‘jaligida innovatsion texnologiyalarni joriy etish samaradorligini baholashning iqtisodiy asoslari
Ushbu maqolada qishloq xo‘jaligida innovatsion texnologiyalarni joriy etish samaradorligini baholashning iqtisodiy asoslari tahlil qilinib, yerdan samarali foydalanish bo‘yicha taklif va tavsiyalar ishlab chiqilgan. Shuningdek, innovatsion texnologiyalarning ahamiyati, foydalilik darajalari bo'yicha ma'lumotlar iqtisodiy tahlil qilingan.
Mintaqani barqaror rivojlantirishda innovatsion ekotizimlarni shakllantirish yondashuvlari
Ushbu maqolada mintaqani barqaror rivojlantirishda innovatsion ekotizimlarni shakllantirish zaruriyati, mavjud xususiyatlari va uni amalga oshirishning yondashuvlari yoritib berilgan.
Innovatsion iqtisodiyot sharoitida norasmiy munosabatlarning ijtimoiy-iqtisodiy darajalari
So‘nggi o‘n yil ichida xalqaro iqtisodiy munosabatlarda yuz bergan o‘zgarishlar bir qutbli tizimdan ko‘p qutbli dunyo tuzilmasiga o‘tish bilan bog‘liq holda davlatlararo munosabatlarning turli sohalarida yangi yondashuvlarning shakllanishiga sabab bo‘ldi. Har qanday o‘tish davri jamiyat uchun xavfli bo‘lgan norasmiy iqtisodiy munosabatlar ulushining keskin oshishiga olib keladi. Tadqiqot mavzusining dolzarbligi zamonaviy Rossiyada norasmiy iqtisodiyot sektori ko‘lamining ortib borishi bilan bog‘liq muammolarni hal etish zarurati bilan belgilanadi. Bu yerda turli norasmiy iqtisodiy munosabatlar milliy xo‘jalikning barcha darajalari va sohalarida namoyon bo‘ladi. Mamlakat iqtisodiy xavfsizligiga tahdidlarni kamaytirishga yordam beradigan norasmiy iqtisodiy munosabatlarga qarshi kurashning nazariy-metodologik asboblarini ishlab chiqish doirasida, maqolada norasmiy munosabatlarning ijtimoiy-iqtisodiy darajalari ko‘rsatilgan. Bu esa, keyinchalik davlatning norasmiy iqtisodiyot sektoriga samarali ta’sir ko‘rsatish shart-sharoitlarini aniqlash va innovatsion iqtisodiyot sharoitida tadbirkorlik faoliyatini yashirish hajmini baholash yondashuvlarini ishlab chiqish imkonini beradi. Keltirilgan asosiy qoidalar innovatsion iqtisodiyot subyektlari rivojlanishini boshqarish dasturlarini yaratishda metodik va axborot bazasi sifatida xizmat qilishi, shuningdek oliy o‘quv yurtlari, tadqiqot markazlari va institutlarning o‘quv hamda ilmiy-tadqiqot faoliyatida qo‘llanilishi mumkin.
Qishloq xo‘jaligining barqaror iqtisodiy rivojlanishiga ta’sir etuvchi omillar
Mazkur maqolada O‘zbekiston qishloq xo‘jaligi tizimida 2018–2024-yillar oralig‘ida ro‘y bergan iqtisodiy o‘zgarishlar, resurslardan samarali foydalanish, texnologik yangilanish va eksport tarkibining diversifikatsiyasi kabi omillar barqaror iqtisodiy o‘sishga qanday ta’sir ko‘rsatgani tahlil qilinadi. Statistik ma’lumotlar va analitik yondashuvlar asosida agrar tarmoqda hosildorlik, mehnat unumdorligi hamda innovatsion texnologiyalar joriy etilishining iqtisodiy samarasini baholash amalga oshirilgan. Natijalar agrar sohada raqamli texnologiyalarni keng qo‘llash orqali samaradorlikni oshirish zarurligini tasdiqlaydi.
“Qishloqlarda qishloq xo‘jaligi iste’mol kooperativi” tashkil etish asosida kichik fermer xo‘jaliklarini organik ishlab chiqarishga moslashtirish mexanizmi
Maqolada O‘zbekiston qishloq xo‘jaligi tizimidagi kichik qishloq xo‘jaligi korxonalarining barqaror va samarali rivojlanishini ta’minlash uchun moslashuvini yaxshilash maqsadida qishloqlarda iste’mol kooperativlarini tashkil etish va rivojlantirishning asosiy yo‘nalishlari sifatida yirik korxonalar (agroxoldinglar, agroklasterlar, agrofirmalar va boshqalar) bilan integratsiya va kooperatsiya, franchayzing va autsorsing orqali tadbirkorlik tuzilmalari bilan ishlash, iste’mol kooperativlari negizida ulgurji tarqatish markazlari tizimini kengaytirish, organik qishloq xo‘jaligi ishlab chiqarish salohiyatini kengaytirish masalalari nazariy-ilmiy va amaliy jihatdan tadqiq qilingan.
Surxondaryo viloyatida yashil turizmni rivojlantirish istiqbollari
Ushbu maqolada Surxondaryo viloyatida yashil turizmni rivojlantirish imkoniyatlari va istiqbollari tahlil qilingan. Hududning tabiiy va madaniy boyliklari, ekologik toza dam olish maskanlari, sayyohlik infratuzilmasining hozirgi holati hamda rivojlanish uchun zarur bo‘lgan omillar ko‘rib chiqilgan. Shuningdek, yashil turizmni targ‘ib qilish orqali ekologik barqarorlik va mahalliy aholining farovonligini oshirish yo‘llari muhokama qilinadi.
Yangi O‘zbekiston taraqqiyotida tomorqa xo‘jaliklarining o‘rni
mazkur tadqiqot ishida tomorqa xo‘jaliklarining mamlakat ijtimoiy-iqtisodiy hayotidagi o‘rni batafsil tadqiq etilgan. Mavzuga oid xorijiy va mahalliy olimlarning tadqiqot ishlari o‘rganilgan. Shuningdek, me’yoriy va huquqiy hujjatlar tahlil qilingan. Tomorqa xo‘jaliklarining asosiy xususiyatlari ochib berilgan. Qashqadaryo viloyatida viloyatida mavjud tomorqa xo‘jaliklari faoliyati o‘rganilib, xulosa va takliflar ishlab chiqilgan.
Erkin iqtisodiy hududlarning mintaqalar rivojlanishidagi o‘rni va xorij tajribalari
Ushbu maqolada mintaqalarning ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanishida erkin iqtisodiy hududlarning tashkil etilishi, berilgan imtiyozlar, yaratilgan shart-sharoitlar, jalb etilayotgan investitsiyalar, iqtisodiy ko‘rsatkichlar to‘g‘risidagi fikrlar bayon etilgan.
Mevа-sаbzаvоt kооperаtsiyаlаrini tаshkil etishdаgi iqtisоdiy imkоniyаtlаr
Mazkur ilmiy mаqоlаdа О‘zbekistоn Respublikаsi mevа-sаbzаvоt kооperаtsiyаlаrini tаshkil etilishi, mevа-sаbzаvоt mаhsulоtlаri hаjmini оshirish, jаhоn miqyоsidа vа mаmlаkаt hududidа hоsildоrlik kо‘rsаtkichlаri, sаmаrаdоrlikni оshirish bо‘yichа iqtisоdiy mexаnizmlаrdаn fоydаlаnishning аhаmiyаti tаhlil qilingаn. Qаshqаdаryо vilоyаti vа tumаnlаr kesimidа mevа-sаbzаvоt mаhsulоtlаri tо‘g‘risidа mа’lumоtlаr tаqqоslаngаn. Respublikаmizdа оziq-оvqаt dаsturi sаmаrаdоrligini оshirishgа qаrаtilgаn chоrа-tаdbirlаrdаn kelib chiqqаn hоldа belgilаngаn vаzifаlаr mаqоlаdа аks ettirilgаn. Shuningdek, mаqоlаdа bаndlikni yаrаtish, ijtimоiy-iqtisоdiy imkоniyаtlаrni rivоjlаnishi vа mаhsulоt hаjmini о‘sishini rаg‘bаtlаntirish uchun kооperаtivlаr hudud iqtisоdiyоtigа sezilаrli hissа qо‘shishi tаhlillаr оrqаli kо‘rsаtib о‘tilgаn.
Anor yetishtirishda ishlab chiqarish samaradorligi tushunchasi, turlari va ko‘rsatkichlari
Ushbu maqolada anor yetishtirishda ishlab chiqarish samaradorligi tushunchasi, turlari va ko‘rsatkichlari ahamiyati hamda anor yetishtirishni yangi ekologik toza, resurs tejamkor usuli, dexqon va fermer xo‘jaliklariga dorivor anorni yetishtirish agrotexnologiyasi, dorivor anor navini yangi texnologiya asosida yetishtirish, dorivor anor navini yetishtirish yilning xamma fasllarida, uy sharoitida, xonadonlarda – balkonlarda tuvaklarda, maxsus yashiklarda va issiqxonalarda, xamda erta bahordan ochiq maydonlarda yetishtirish mumkinligi. Anor yetishtirishda ishlab chiqarish samaradorligi ko‘rsatkichlari, qayta ishlanishi va insonlar uchun anor o‘simlikning ildizi, tanasi, tanasidagi po‘stlog‘i, tanasidagi elimi, shoxi, novdasi, bargi, guli, g‘o‘rasi, mevasi, mevasini po‘stidan hamda urug‘idan foydalanishlarining hususiyatlari va ahamiyati yoritilgan.
Anor yetishtirish samaradorligiga taʼsir qiluvchi omillar
Ushbu maqolada anor samaradorligiga taʼsir qiluvchi omillar, anorni yetishtirish agrotexnologiyasi, dorivor anor navini yangi texnologiya asosida yetishtirish, dorivor anor navini yetishtirish yilning xamma fasllarida, uy sharoitida, xonadonlarda – balkonlarda tuvaklarda, maxsus yashiklarda va issqxonalarda, xamda erta bahordan ochiq maydonlarda yetishtirish mumkinligi. Anor yetishtirishda ishlab chiqarish samaradorligi ko‘rsatkichlari, anor samaradorligiga taʼsir qiluvchi omillar va anordan foydalanishlarining hususiyatlari va ahamiyati yoritilgan.
Минтақа саноат корхоналарида иқтисодий ўсишга таъсир этувчи омиллар таҳлили
Ушбу мақолада минтақа саноат корхоналарида иқтисодий ўсишнинг моҳияти ва унинг иқтисодиётда тутган ўрни ва саноат корхоналарининг иқтисодий ривожлаништиришга таъсир этувчи омиллар таҳлил қилинган. Шунингдек, саноат корхоналарида самарали ривожланиши унинг замонавий тармоқларини диверсификациялаш ҳамда замонавий саноат маҳсулотлари ҳажмини кўпайтириш асосида жамиятда меҳнат салоҳиятини ошириш учун муайян ижтимоий ва иқтисодий шарт-шароитларни яратиш, аҳоли бандлигини таъминлаш, ялпи ички маҳсулот ҳажмини ошириш, аҳолини саноат маҳсулотларига бўлган талабни шакллантириш, меҳнат тақсимотини кенгайтириш масалалари ёритилган.
Mintaqaviy oziq-ovqat xavfsizligini o‘lchish va baholashning metodolik asoslari
Ushbu maqola mintaqaviy oziq-ovqat xavfsizligini baholashga zamonaviy yondashuvlarni ko'rib chiqadi. Bu mintaqaviy farqlarni hisobga olgan holda oziq-ovqat barqarorligini har tomonlama o'lchash zarurligini asoslaydi. Qozog'istonning ijtimoiy-iqtisodiy sharoitlariga moslashtirilgan ko'rsatkichlar va baholash usullari taklif etiladi
Hududlarda “yashil iqtisodiyot”ni barqaror rivojlantirishning innovatsion yondashuvlari
Ushbu maqolada hududlarda “yashil iqtisodiyot”ni barqaror rivojlantirish jarayonida innovatsion yondashuvlarning ahamiyati tahlil qilinadi. Tadqiqotda iqtisodiy o‘sish va ekologik muvozanatni uyg‘unlashtirish, qayta tiklanadigan energiya manbalaridan foydalanish, resurs samaradorligini oshirish hamda ekologik texnologiyalarni joriy etish orqali hududiy raqobatbardoshlikni kuchaytirish masalalari ko‘rib chiqiladi. Shuningdek, “yashil” investitsiyalarni jalb etish, raqamli texnologiyalar asosida ekologik monitoring tizimlarini takomillashtirish va barqaror ishlab chiqarish modellarini kengaytirish bo‘yicha takliflar ishlab berilgan.
Kambag‘allikni qisqartirishda аhоli umumiy dаrоmаdlаrining аhаmiyаti
Mаqоlаdа аhоli turmush fаrоvоnligini tа`minlаshdа, аhоli umumiy dаrоmаdlаrining аhаmiyаti, dаrоmаdlаr dаrаjаsini оshirish bо'yichа оlib bоrilgаn islоhоtlаrning tа`siri nаtijаsidа ijоbiy аhаmiyаti аsоslаngаn bо'lib, hududlаr bо'yichа dinаmikаsi kо'rsаtib berilgаn. Shuningdek, аhоli fаrоvоnligi dаrаjаsi uzluksiz о'zgаrib turuvchi kо'rsаtkichlаri, hududlаrdа аhоli fаrоvоnligini tаkоmillаshtirish mаqsаdidа аmаlgа оshirilаyоtgаn dаsturlаrning mоnitоringini оlib bоrish, xоrij tаjribаsidаn аmаliy fоydаlаngаn hоldа xududlаrdа kоrpоrаtiv tаdbirkоrlikni rivоjlаntirish,yаngi ish о'rinlаri оchish, аhоli dаrоmаdini kо'pаytirish vа mаhаlliy byudjetgа qо'shimchа mаblаg' tushirish imkоnini berishi, hududlаrdа kо'chmа mаslаhаt shаxоbchаlаrini tаshkillаshtirish hаmdа shu оrqаli hududlаrdаgi chekkа qishlоqlаrdа fаоliyаt оlib bоrish vа imtiyоzdаn оqilоnа fоydаlаnish huquqiy bаzаsi bо'yichа tushuntirish ishlаrini оlib bоrish, аhоli fаrоvоnligini tа`minlаshgа qаrаtilgаn imtiyоz vа engilliklаrdаn fоydаlаnish jаrаyоnidа sun`iy tо'siqlаr pаydо bо'lmаsligini qаttiq nаzоrаtgа оlishni, hududlаrdа yаngi ish о'rinlаrni tаshkil etish vа аhоli bаndligini tа`minlаsh оrqаli оilаlаrning dаrоmаdlаrini оshirishgа yаnаdа kengrоq imkоniyаt yаrаtish kerаkligi tаhlil qilingаn.
O'zbekiston sanoatiga ekologik texnologiyalarni joriy qilishning iqtisodiy samaradorligi
Ushbu tadqiqot O‘zbekiston sanoatida ekologik texnologiyalarni joriy etishning iqtisodiy foydasini o‘rganadi. Energetika, kimyo, qurilish va qishloq xo‘jaligi sohalarida ekologik innovatsiyalar energiya iste’molini, chiqindilarni va ishlab chiqarish xarajatlarini kamaytiradi. Natijalar ko‘rsatadiki, energiya tejash 18%, chiqindilar kamayishi 30% va xarajatlar 16% ga pasaygan. Investitsiya va monitoringdagi muammolarga qaramay, davlat imtiyozlari va xalqaro hamkorlik modernizatsiyani rivojlantirishi mumkin. Ekologik texnologiyalar samaradorlikni oshiradi va barqaror sanoat rivojiga hissa qo‘shadi.
Cho‘l-yaylov chorvachiligini barqaror rivojlantirishda innovatsion texnologiyalar: iqtisodiy va tibbiy ahamiyati
Cho‘l-yaylov chorvachiligi qishloq xo‘jaligining strategik tarmoqlaridan biri bo‘lib, u suv resurslarining kamligi va ekologik noqulaylik sharoitida shakllanadi. Barqaror rivojlanishni ta’minlash uchun innovatsion texnologiyalarni joriy etish hal qiluvchi omil hisoblanadi. Xususan, raqamli monitoring vositalari, resurs tejmkor usullar va biotexnologiyalar chorvachilik tizimlarining samaradorligini oshirib, mahsulot tannarxini pasaytiradi va bozorada raqobatbardoshlikni ta’minlaydi. Iqtisodiy jihatdan innovatsiya qishloq joylarda ish o‘rinlari yaratish, oziq ovqat xavfsizligini ta’minlash va agrar sektorida daromad manbalarini kengaytirishga xizmat qiladi. Shu bilan birga, tibbiy ahamiyat jihatidan barqaror chorvachilik amaliyotlari zoonoz kasalliklarning oldini olish, sog‘lom va sifatli oziq ovqat mahsulotlari ishlab chiqarish hamda aholi salomatligini mustahkamlashda muhimdir. Xulosa sifatida aytish mumkinki, innovatsion texnologiyalarga tayanadigan yondashuvlar cho‘l-yaylov chorvachiligini rivojlantirishda iqtisodiy samaradorlikka erishish bilan birga ekologik muvozanat va jamoat salomatligini ta’minlashga xizmat qiladi.
Qayta tiklanadigan energiya manbalaridan samarali foydalanishni rivojlantirish masalalari
Mazkur maqolada qayta tiklanuvchi resurslar va muqobil energiya manbalaridan foydalanish jarayoni o‘rganilib, ushbu sohaning samaradorligini yuksaltirish istiqbollari tahlil qilinadi. O‘zbekistonda bu yo‘nalishda olib borilayotgan islohotlar, investitsion dasturlar hamda texnologik yangilanishlar misolida tahlillar berilgan bo‘lib, samaradorlikni oshirishga qaratilgan amaliy takliflar ham ilgari surilgan.
O‘zbekiston sharoitida yashil iqtisodiyotni rivojlantirish va muqobil energiya manbalarini joriy etishning o‘ziga xos xususiyatlari
Mazkur maqolada O‘zbekiston sharoitida yashil iqtisodiyot tamoyillarini rivojlantirish hamda muqobil energiya manbalarini joriy etish jarayonining o‘ziga xos xususiyatlari yoritilgan. Unda mamlakatning iqtisodiy rivojlanishida ekologik omillarni inobatga olish, barqaror o‘sishni ta’minlash va atrof-muhitni muhofaza qilish masalalari tahlil qilinadi. Xususan, qayta tiklanadigan energiya manbalari - quyosh, shamol va bioenergiya resurslaridan foydalanishning milliy iqtisodiyotdagi ahamiyati, ularning mehnat bozori va bandlikka ko‘rsatadigan ta’siri ko‘rib chiqiladi. Shuningdek, yashil iqtisodiyotni rivojlantirishda davlat siyosati, xalqaro tashkilotlar bilan hamkorlik, investitsion muhit va innovatsion texnologiyalarning o‘rni alohida e’tiborga olinadi. Tadqiqot natijalariga ko‘ra, yashil iqtisodiyot va muqobil energetikaning keng joriy etilishi nafaqat ekologik barqarorlikni ta’minlaydi, balki yangi ish o‘rinlari yaratish, kambag‘allikni qisqartirish hamda mamlakatning global iqtisodiy raqobatbardoshligini oshirish imkonini beradi.
Milliy sanoat hududlarini yaratishda xalqaro tajribaning qo‘llanilishi va zamonaviy yechimlar
Ushbu maqolada O‘zbekistonda kichik sanoat zonalarini tashkil etish va ularni rivojlantirish bo‘yicha amalga oshirilayotgan tashabbuslar, mavjud imkoniyatlar hamda xorijiy mamlakatlar - xususan, Janubiy Koreya, Turkiya, Xitoy va Germaniya kabi davlatlarning muvaffaqiyatli tajribalari tahlil qilinadi. Xorijiy amaliyotlar asosida kichik sanoat hududlarini barqaror rivojlantirish yo‘llari, muhandislik va kommunikatsiya infratuzilmasini takomillashtirish, biznes muhitini qulaylashtirish hamda investitsiyalarni jalb qilish mexanizmlari o‘rganiladi. Shu kontekstda O‘zbekistonda kichik sanoat hududlarining iqtisodiy faoliyat, yangi ish o‘rinlari yaratish va eksport salohiyatini oshirishdagi roli aniqlanadi. Shuningdek, sohaga oid xorijiy tajribalarni mahalliy sharoitga moslashtirish bo‘yicha amaliy tavsiyalar ishlab chiqiladi.
O'zbekiston va Yevrosiyo iqtisodiy ittifoqi: rivojlanish istiqbollari va mumkin bo'lgan tahdidlar
Mazkur maqolada O’zbekiston Respublikasining Yevroosiyo Iqtisodiy Ittifoqiga (YeOII) a’zo bo’lishi istiqbollari, ehtimoliy iqtisodiy foydalari va mavjud xavf-xatarlar tahlil qilinadi. O’zbekistonning YeOIIga qo’shilishi natijasida yuzaga keladigan o’zgarishlar, mehnat migratsiyasi oqimlari, transport-logistika infratuzilmasi rivoji, energetika hamkorligi va xalqaro investitsiyalar bilan bog’liq imkoniyatlar ko’rib chiqilgan. Shu bilan birga, ayrim sohalardagi integratsiya qiyinchiliklari, raqobat kuchayishi, g’arb sanksiyalari xavfi kabi salbiy jihatlar ham chuqur tahlil qilingan. Maqolada statistik tahlil metodlari asosida mavjud faktlar asosida xulosalar chiqarilgan.
Qishloq xo‘jaligi mahsulotlari raqobatbardoshligini ta’minlashda klaster tizimini joriy qilish mexanizmlari
Klaster rivojlanishi qishloq xo‘jaligi va umuman agrosanoat majmuasining raqobatbardoshligini oshirish omili sifatida zamonaviy innovatsion iqtisodiyotning o‘ziga xosligi bilan muhim ahamiyatga egadir. Shu nuqtai nazardan ushbu maqolada qishloq xo‘jaligi mahsulotlari raqobatbardoshligini oshirishda klasterlar tizimini joriy etishga qaratilgan takliflar ishlab chiqilganligi bilan izohlanadi.
Surxondaryo viloyatida 2010-2024 yillardagi sanoat mahsulotining iqtisodiy statistik tahlili
Bu maqolada Surxandaryo iqtisodiyotida Sanoat mahsulotining statistik tahlili tushunchalari kiritilgan va o‘rganilgan. Sanoat mahsulotining funksiyalari va muammolari o‘rganilib, yoritilgan. 2010-2024 yillar davomida Surxondaryo viloyatida Sanoat mahsulotining statistik tahlili qilindi. Shuningdek, Sanoat mahsulotining rivojlanishiga ko‘rsatmalar berildi. Tadqiqotning maqsadi-sanoat mahsulotining statistikasini o‘rganish va uni tahlil qilish. Surxondaryo viloyatida 2010-2024-yillarda Sanoat mahsulotlarini statistik tahlil qilish. Sanoat mahsulotining statistikasiga mahalliy hududdan kelib chiqib ko‘rsatma berish.
Korxonalarda ishlab chiqarish resurslaridan foydalanish samaradorligini oshirishning tashkiliy-iqtisodiy asoslari
Mazkur maqolada korxonalarda ishlab chiqarish resurslaridan samarali foydalanishni ta’minlashning tashkiliy-iqtisodiy asoslari o‘rganilgan. Ishlab chiqarish resurslaridan foydalanish samaradorligini oshirishning nazariy va amaliy jihatlari tahlil qilinib, ko‘rsatkichlar tizimi ishlab chiqilgan. Asosiy vositalar, materiallar va mehnat resurslaridan foydalanish samaradorligini baholovchi ko‘rsatkichlar tizimlashtirilgan. Shuningdek, daromadlar va xarajatlar samaradorligini aniqlash, aktivlar aylanishini baholash hamda rentabellik darajasini o‘lchashning metodik bosqichlari yoritilgan. Tadqiqot natijalariga ko‘ra, ishlab chiqarish resurslaridan oqilona foydalanish korxonalar raqobatbardoshligini oshirish, ishlab chiqarish tannarxini kamaytirish va barqaror iqtisodiy о‘sishni ta’minlashda hal qiluvchi ahamiyatga ega ekani asoslab berilgan
Mintaqada ijtimoiy infratuzilmani rivojlantirishning nazariy-uslubiy asoslari
Ushbu maqolada mintaqalarda ijtimoiy infratuzilmani rivojlantirishning nazariy va uslubiy asoslari yoritiladi. Ijtimoiy infratuzilmaning mazmuni, uning iqtisodiy va ijtimoiy rivojlanishdagi roli, hamda hududiy tafovutlar sharoitida samarali boshqaruv mexanizmlari tahlil qilinadi. Shuningdek, ijtimoiy infratuzilma obyektlarining joylashuvi, aholi ehtiyojlari va davlat siyosatining o‘zaro uyg‘unligi asosida rejalashtirish muammolari ko‘rib chiqiladi. Maqolada zamonaviy iqtisodiy nazariyalar va hududiy rivojlanish konsepsiyalaridan foydalangan holda ijtimoiy infratuzilmani strategik rivojlantirishning uslubiy yondashuvlari ishlab chiqiladi.
Mintaqada mеhnatga layoqatli yoshdan katta aholiga xizmat ko‘rsatish sifatini baholash
ushbu maqolada mehnatga layoqatli yoshdan katta aholiga xizmat ko‘rsatish darajasiini oshirish, ularning ijtimoiy infratuzilma obyektlaridan foydalanish darajasini oshirish, turmush farovonligini yanada yaxshilash bo‘yicha nazariy yondashuvlar o‘rganilgan. Shuningdek bu boradagi iqtisodichi olimlarning fikr-mulohazalari tahlil qilinib, kerakli taklif va tavsiyalar ishlab chiqilgan.
Mintaqa xizmat ko‘rsatish sohasida o‘zini o‘zi band qilish orqali kambag‘allikni kamaytirishning muhim jihatlari
Ushbu maqolada mintaqa xizmat ko‘rsatish sohasida o‘zini-o‘zi band qilishning maqsad va vazifalari,uning ahamiyati,o’zini-o’zi band qilish orqali kambag‘allikni qisqartirishning o’ziga xos jihatlari yoritilgan. Shuningdek, o‘zini-o‘zi band qilishning afzalliklari,aholini kambag‘allikdan chiqarish bo‘yicha amalga oshirilgan ishlarni hududlarda o‘rganishlar natijasi bo‘yicha “Kambag‘allikdan farovonlik sari” dasturini amalga oshirishning muhim jihatlari haqida bayon etilgan.Ahоli fаrоvоnligi dаrаjаsi uzluksiz о‘zgаrib turuvchi kо'rsаtkichlаri, hududlаrdа аhоli fаrоvоnligini tаkоmillаshtirish mаqsаdidа аmаlgа оshirilаyоtgаn dаsturlаrning mоnitоringini оlib bоrish, xоrij tаjribаsidаn аmаliy fоydаlаngаn hоldа hududlаrdа tаdbirkоrlikni rivоjlаntirish,yаngi ish о'rinlаri оchish, аhоli dаrоmаdini kо'pаytirish orqali ularning turmush sifati yaxshilanishi natijasida aholi farovonligini oshirish jarayonlari bo’yicha taklif va tavsiyalar keltirilgan.
“Yаshil iqtisоdiyоt”dа ekоlоgik bаrqаrоrlikni shаkllаntirish vа uning sаbаblаri
mаzkur mаqоlаdа zаmоnаviy rаqаmli texnоlоgiyаlаrning yаshil iqtisоdiyоtdаgi о‘rni vа ulаrning ekоlоgik bаrqаrоrlikni shаkllаntirishdаgi tа’siri hаr tоmоnlаmа tаhlil qilinаdi. Shuningdek, rаqаmli texnоlоgiyаlаrning yаshil iqtisоdiyоtdа qаndаy rоl о‘ynаyоtgаnini аniqlаsh, ekоlоgik bаrqаrоrlikni tа’minlаshdаgi imkоniyаtlаr vа xаvflаrni muvоzаnаtli tаhlil qilish hаmdа ushbu sоhаdаgi istiqbоlli yо‘nаlishlаr yuzаsidаn ilmiy tаvsiyаlаr berishdir.
Dorivor o‘simliklar yetishtirishda innovatsion agrotexnologiyalarni joriy etishning iqtisodiy samarasi
Mazkur maqolada dorivor o‘simliklar yetishtirish jarayonida innovatsion agrotexnologiyalarni joriy etishning iqtisodiy samaradorligi tahlil qilingan. Dorivor o‘simliklar bozori rivojlanishining hozirgi holati, resurslardan samarali foydalanish mexanizmlari hamda hosildorlikka ta’sir etuvchi omillar o‘rganilgan. Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki, tomchilatib sug‘orish, biostimulyatorlar qo‘llash, tuproq agroximik monitoringi va yuqori mahsuldor navlardan foydalanish orqali hosildorlik oshishi, ishlab chiqarish tannarxining kamayishi va rentabellik darajasining ko‘tarilishi ta’minlanadi. Shuningdek, dorivor o‘simliklarni yetishtirishda innovatsion texnologiyalarni qo‘llash ekologik barqarorlikka, mahsulot sifatining yaxshilanishiga va eksport salohiyatining ortishiga xizmat qilishi aniqlangan. Maqolada amaliy natijalarga tayanilgan holda tegishli xulosalar va tavsiyalar berilgan.
Bandlikni ta’minlashda innovatsion jarayonlarni rivojlantirishning uslubiy asoslari
Ushbu maqolada bandlikni ta’minlashda innovatsion jarayonlarning rivojlantirishning metodologik asoslarini nazariy jihatdan o’rganib chiqilgan.
Agrologistika klasterlari va ularning qishloq xo‘jaligi samaradorligiga ta’siri
Mazkur maqolada agrologistika klasterlarining qishloq xo‘jaligi samaradorligiga ta’siri o‘rganildi. Tadqiqotda ishlab chiqarish, qayta ishlash, logistika va eksport zanjirlarining klaster asosida integratsiyalashuvi natijasida resurslardan oqilona foydalanish, transport va saqlash xarajatlarining qisqarishi hamda mahsulot yo‘qotishlarining kamayishi tahlil qilindi. Empirik natijalar agrologistika klasterlari iqtisodiy samaradorlikni oshirish, oziq-ovqat xavfsizligini ta’minlash va eksport hajmini kengaytirishda muhim omil ekanligini ko‘rsatdi. Shuningdek, olingan natijalar xalqaro ilmiy tadqiqotlar bilan qiyoslanib, O‘zbekiston sharoitida klaster tizimlarini rivojlantirish uchun infratuzilma modernizatsiyasi, boshqaruv mexanizmlarini takomillashtirish va xalqaro standartlarni joriy etish zarurligi asoslab berildi.
Mintaqada inklyuziv iqtisodiy o‘sishiga ta’sir etuvchi omillar
Mazkur maqolada mintaqada inklyuziv iqtisodiy o‘sishga ta’sir etuvchi asosiy omillar chuqur tahlil qilingan. Xususan, iqtisodiy (investitsiyalar, bandlik, kichik biznesni qo‘llab-quvvatlash), ijtimoiy (ta’lim, sog‘liqni saqlash, gender tengligi) va institutsional (davlat boshqaruvi, soliqlar, korrupsiyaga qarshi kurash) omillarning o‘zaro ta’siri ilmiy jihatdan asoslab berilgan. Tadqiqot natijalari inklyuziv iqtisodiy o‘sishni ta’minlash mintaqalarda ijtimoiy barqarorlik va farovonlikni mustahkamlashning muhim vositasi ekanligini ko‘rsatadi.
Atrof-muhitni muhofaza qilishda qayta tiklanadigan elektr energiyasidan foydalanishning afzalliklari
maqolada dunyo miqyosida atrof-muhitning buzilishi bilan paydo bo‘ladigan qator ekologik muammolar va ularning og‘riqli oqibatlarini bartaraf qilishning obyektiv zarurligi, bu borada bajarilishi lozim bo‘lgan vazifalarning eng muhim yo‘nalishlaridan biri sifatida milliy iqtisodiyot tarmoqlari va sohalarini tiklanadigan elektr energiyasi manbalari bilan ta’minlashning afzalliklari to‘g‘risida fikrlar bayon qilindi.
Mintaqalarda oziq-ovqat sanoati tarmog‘ini rivojlantirish yo‘nalishlari
Jahonning rivojlangan mamlakatlarida iqtisodiyotning agrar va sanoat tarmoqlari o‘rnini xizmat ko‘rsatish sohalari egallayotgan davrda rivojlanayotgan mamlakatlar iqtisodiyotida oziq-ovqat sanoatning jozibadorligi ortib bormoqda. Iqtisodiyotni modernizatsiyalash sharoitida sanoat majmuasi moddiy ishlab chiqarishning asosiy bo‘g‘ini sifatida ularni kelgusi taraqqiyot bosqichiga olib chiquvchi yetakchilik vazifasini bajaradi. Bugungi kunda sanoat majmuasi tarmoqlari mamlakatni ijtimoiy-iqtisodiy rivojlantirish va makroiqtisodiy barqarorlikni ta’minlashda dolzarb ahamiyat kasb etmoqda.
Mintaqada kichik biznes va tadbirkorlikni rag‘batlantirishning xususiyatlari
Ushbu ilmiy maqolada mamlakatimizda kichik biznes va tadbirkorlikni rag‘batlantirishning mintaqaviy xususiyatlari, ahamiyati va yaratilgan imkoniyatlar tahlil qilingan. Qashqadaryo viloyati va tumanlar kesimida tadbirkorlik faoliyatining o‘sish nuqtalari, iqtisodiyotining asosiy tarmoqlarida kichik biznesning ulushi to‘g‘risidagi ma’lumotlar taqqoslangan. Mintaqada ishbilarmonlik va tadbirkorlik faoliyatini davlat tomonidan qo‘llab-quvvatlash tizimi aholi farovonligini oshirish, mamlakat iqtisodiyotini mustahkamlash maqsadida amalga oshirilayotgan hamda kichik biznes va xususiy tadbirkorlikni rivojlantirishga qaratilgan chora-tadbirlardan kelib chiqqan holda belgilangan vazifalar aks ettirilgan.
O‘zbekistonda uy-joy siyosatining xususiyatlari
Uy-joy kommunal xizmat ko‘rsatish tizimi aholi turmush darajasi va sifatini ta’minlashning eng muhim tarkibiy qismi bo‘lib, xizmatlar samaradorligini oshirish sohaning asosiy maqsadlaridan biridir. Ushbu maqolada uy-joy siyosati, uy-joy kommunal xo‘jaliklarining faoliyati, xizmatlar turlari, kommunal xo‘jaliklarning samaradorligini oshirish bo‘yicha olib borilayotgan islohotlar hamda ularning asosiy yo‘nalishlari to‘g‘risidagi fikrlar bayon etilgan.
Invеstitsiоn strаtеgiyа vа uning mintаqаlаrni ijtimоiy-iqtisоdiy rivоjlаntirishdаgi rоli
Ushbu maqolada mintaqalarda investitsion strategiyani talqini, uning nazariy-metodologik asoslari va mintaqalarni ijtimoiy-iqtisodiy rivojlantirishdagi ahamiyati yoritilgan.
Yashil iqtisodiyot davlat iqtisodiy xavfsizligini ta’minlash vositasi sifatida: jahon tajribasi va O‘zbekiston xususiyatlari
Maqolada Yevropa mamlakatlari, AQSH va Xitoyda "yashil" iqtisodiyotning davlat iqtisodiy xavfsizligini ta’minlash vositasi sifatidagi tajribasi, shuningdek, uni O‘zbekiston iqtisodiyotiga joriy etishning o‘ziga xos xususiyatlari ko‘rib chiqiladi. Aholining ijtimoiy immuniteti va "yashil" iqtisodiyot ko‘nikmalarini shakllantirish, "yashil" iqtisodiyotni iqtisodiy tizimga joriy etish tajribasi ochib berilgan.
Глобаллашув шароитида яшил иқтисодиётни ривожланишини Ўзбекистоннинг халқаро савдосига ва иқтисодий хавфсизлигига таҳдид сифатида
мақолада глобаллашув шароитида жаҳоннинг ривожланган давлатларида яшил иқтисодиётни ривожланиши ва унда яшил стандартларни жорий этилиши сабабли Ўзбекистоннинг халқаро савдо муносабатларида, унинг экспорт фаолиятида юзага келиши мумкин бўлган тахдитлар ва уларнинг давлатнинг иқтисодий хавфсизлигига таъсири очиб берилган.
Органик ёқилғи ёнишидан ажралиб чиқадиган ифлослантирувчи моддалар ва уларнинг атроф-муҳитни муҳофаза қилишга таъсири
В этой статье рассматривается тепловые электростанции и теплоэлектроцентрали, вырабатывающие электрическую и тепловую энергию на базе сжигания органических видов топлива, оказывают значительное отрицательное воздействие на окружающую среду. С дымовыми газами электростанций в воздушный бассейн выбрасывается большое число твердых и газообразных загрязнителей, среди которых такие вредные вещества как зола, оксиды углерода, серы и азота. Помимо этого в воздушный бассейн попадает огромное количество диоксида углерода и водяных паров. Снижение объема вредных выбросов в атмосферу в первую очередь может быть обеспечено за счет сокращения количества и улучшения качества сжигаемого топлива. Глобальным направлением в этой области является всемерное повышение коэффициента полезного действия (КПД) электростанций и соответствующего снижения удельных расходов топлива. Для усиления этого процесса необходимо не только все более совершенствовать оборудование, но и интенсифицировать демонтаж и реконструкцию устаревшего оборудования, доля которого в энергосистемах страны с каждым годом увеличивается. Важным природоохранным мероприятием является и повышение качества используемого топлива. С позиций охраны воздушного бассейна преимущества имеют те виды топлива, которые содержат меньше нежелательных примесей, в первую очередь золы, серы и азота. Поэтому во избежание излишнего загрязнения воздушного бассейна преимущество по возможности должно отдаваться малозольным и малосернистым топливам. Наиболее чистым органическим топливом является природный газ. При его сжигании не выделяются твердые частицы и практически отсутствуют выбросы сернистых соединений.
Suv xо‘jaligi tizimlarida energiya samaradorligi va energiya tejamkorligini oshirish
ushbu ishda O‘zbekiston Respublikasining suv xo‘jaligi tizimlarida energiyani tejash va energiya samaradorligini oshirish masalalari ko‘rib chiqilgan. Nasos stansiyalarida elektr energiyasi yo‘qotishlarini kamaytirishning asosiy yo‘nalishlari, jumladan, eskirgan uskunalarni almashtirish, kondensator batareyalari va chastota o‘zgartirgichlarini o‘rnatish, quyosh panellaridan foydalanish hamda kabel liniyalarini modernizatsiya qilish keltirilgan. 2015–2023 yillar davomida olib borilgan monitoring natijalari joriy etilgan tadbirlarning samaradorligini tasdiqlovchi sezilarli elektr energiyasi tejalishini ko‘rsatdi. Olingan natijalar 2019–2025 yillarga mo‘ljallangan davlatning kompleks energiya samaradorligi dasturi maqsadlariga mos keladi.
O‘ZBEKISTONDA ERKIN IQTISODIY ZONALARNING HUDUDIY JOYLASHUVI VA IXTISOSLASHUVI
Ushbu maqolada O‘zbekistonda erkin iqtisodiy zonalarnining tashkil topish sabablari, ularning hududiy joylashuvi shakllanish bosqichlari va iqtisodiy ixtisoslashuvi tahlil qilinadi.Maqolada Erkin Iqtisodiy zonalarning yalpi ichki mahsulot va eksport salohiyatini oshirishdagi roli hamda hududiy klasterlarni rivojlantirishdagi ahamiyati yoritilgan.
YANGI O‘ZBEKISTON SHAROITIDA KAMBAG‘ALLIKNI QISQARTIRISH TADBIRLARI VA YO‘NALISHLARI TAHLILI
Ushbu maqolada Yangi O‘zbekiston davrida kambag‘allikni qisqartirish bo‘yicha amalga oshirilayotgan islohotlar va ularning hududiy (Qashqadaryo viloyati) darajadagi samaradorligi tahlil qilinadi. Maqolada davlat siyosatining ijtimoiy yo‘naltirilganligi, aholining daromad manbalarini kengaytirish, bandlikni ta’minlash hamda tadbirkorlikni qo‘llab-quvvatlash mexanizmlari tahlil qilinadi. Shuningdek, hudud miqyosida kambag‘allikni qisqartirishda mahallabay ishlash tizimining roli ham yoritilgan.
O‘ZBEKISTONNING 2016 YILDAN KEYINGI TASHQI SIYOSATI: MARKAZIY OSIYOGA YANGI MINTAQAVIY YONDASHUV
So‘nggi bir necha yil ichida O‘zbekiston davlat mustahkamligini kuchaytirish, boshqaruv tizimini takomillashtirish va aholining farovonligini oshirishga qaratilgan ilg‘or islohotlarni amalga oshirish borasida misli ko‘rilmagan sa’y-harakatlarni namoyon etmoqda. Bugungi kunda “Yangi O‘zbekiston” atamasi xalqaro maydonda nafaqat yangi tushuncha, balki haqiqiy ijtimoiy hodisa sifatida ham qabul qilinmoqda, chunki O‘zbekiston mustaqil taraqqiyotining yangi bosqichida ko‘plab davlatlar va yirik xalqaro tashkilotlar bilan turli sohalarda samarali hamkorlik olib bormoqda.O‘zbekiston mintaqa davlatlari, xalqaro hamjamiyat hamda yetakchi jahon mamlakatlari bilan o‘zaro manfaatli hamkorlikni rivojlantirishga qaratilgan muvozanatli tashqi siyosat yuritmoqda. Xalqaro huquq normalariga rioya etishga asoslangan milliy manfaatlar yondashuvi mamlakatning xalqaro obro‘sini sezilarli darajada oshirib, uni xalqaro va mintaqaviy jarayonlarning faol hamda teng huquqli ishtirokchisiga aylantirdi. Davom etayotgan islohotlar bilan bir qatorda, O‘zbekiston Prezidenti Shavkat Mirziyoyevning strategik rahbarligi hamda yangi Konstitutsiya asosida mamlakat iqtisodiy munosabatlarida savdoni liberallashtirish, tarkibiy islohotlar o‘tkazish va xorijiy investitsiyalarni jalb etish bo‘yicha keng ko‘lamli sa’y-harakatlar bilan tavsiflanadigan chuqur o‘zgarishlar amalga oshirildi. Siyosiy institutlarning uzluksiz isloh qilinishi, mintaqaviy hamkorlikning rivojlanishi, fuqarolik erkinliklarining kengayishi, xalqaro savdoning yaxshilanishi va raqobatbardosh bozor muhitining shakllanishi O‘zbekistonning ochiq va taraqqiyparvar jamiyatni barpo etishga bo‘lgan qat’iy intilishini yaqqol namoyon etadi.
MAMLAKATIMIZDA YASHIL IQTISODIYOTNI JORIY ETISH HOLATI VA ASOSIY YOʻNALISHLARI
Ushbu maqolada mamlakatimizda yashil iqtisodiyotni joriy etishning hozirgi holati va uning asosiy rivojlanish yo‘nalishlari ilmiy jihatdan tahlil qilinadi. Tadqiqotning asosiy maqsadi yashil iqtisodiyot konsepsiyasining mazmun-mohiyatini ochib berish, uni milliy iqtisodiyotga tatbiq etish jarayonidagi muhim tendensiyalarni aniqlash hamda mavjud muammolar va istiqbollarni baholashdan iborat. Tadqiqot jarayonida nazariy tahlil, statistik ma’lumotlarni o‘rganish, taqqoslash va mantiqiy umumlashtirish usullaridan foydalanildi. Olingan natijalar mamlakatimizda qayta tiklanuvchi energiya manbalarini rivojlantirish, resurslardan foydalanish samaradorligini oshirish, chiqindilarni boshqarish va yashil moliyalashtirish mexanizmlarini joriy etish yashil iqtisodiyotning ustuvor yo‘nalishlari ekanligini ko‘rsatdi. Shu bilan birga, texnologik va moliyaviy cheklovlar, hududiy tafovutlar hamda institutsional muvofiqlashtirish muammolari aniqlangan.
PAXTA-TO‘QIMACHILIK AGROKLASTERLARIDA ISHLAB CHIQARISH XARAJATLARI, ULARNING TARKIBIY O‘ZGARISHLARI VA IQTISODIY TAHLILI
Ushbu maqolada paxta-to‘qimachilik agroklasterlarida mahsulot ishlab chiqarish xarajatlari, ularning tarkibiy o‘zgarishlari va iqtisodiy samaradorligi ilmiy jihatdan tahlil qilingan. Bundan tashqari agroklasterlarda paxta yetishtirish xarajatlari, ish haqi, mineral o‘g‘itlar, yonilg‘i-moylash materiallari va boshqa tarkibiy xarajatlar dinamikasi ko‘rib chiqilgan. Tahlil natijalari ishlab chiqarish resurslaridan samarali foydalanish, xarajatlarning optimallashtirilishi hamda paxta ishlab chiqarishning iqtisodiy samaradorligini oshirish imkoniyatlarini aniqlaydi. Shuningdek, mexanizatsiyalashtirish va energiya tejovchi texnologiyalarni joriy etish orqali agroklasterlarning barqaror rivojlanishi va raqobatbardoshligini kuchaytirish istiqbollari ilmiy asosda bayon qilingan
MINTAQAVIY IQTISODIYOT RIVOJIDA TRANSPORT-LOGISTIKA INFRATUZILMASINING O‘RNI VA AHAMIYATI
Ushbu maqolada mintaqaviy iqtisodiyotni rivojlantirishda transport-logistika infratuzilmasining strategik ahamiyati tadqiq etiladi. Infratuzilma loyihalarining yalpi hududiy mahsulot o‘sishiga ta’siri, transport xarajatlarini kamaytirish va investitsiya jozibadorligini oshirish masalalari tahlil qilingan. Tadqiqot davomida infratuzilma loyihalarining mintaqaviy o‘sish drayveri sifatidagi roli, xarajatlarni optimallashtirish va investitsiya jozibadorligini oshirishdagi ta’siri statistik ma’lumotlar asosida tahlil qilingan. Shuningdek, O‘zbekiston Respublikasining 2025–2026-yillardagi yangilangan qonunchilik bazasi, xususan, logistika markazlari faoliyatini tartibga soluvchi normativ hujjatlar tahlil qilingan.
MINTAQADA AHOLINING IJTIMOIY-IQTISODIY TURMUSH DARAJASINI OSHIRISHNING ZAMONAVIY USULLARI
ushbu maqola mintaqada aholining ijtimoiy-iqtisodiy turmush darajasini oshirishning zamonaviy usullarini tahlil qiladi. Maqolada ijtimoiy-iqtisodiy turmush darajasi ta’riflari, uni o‘lchash mezonlari, shuningdek ta’lim, sog‘liqni saqlash, bandlik, raqamli iqtisodiyot, ijtimoiy himoya va infratuzilma kabi sohalarda samarali strategiyalar ko‘rib chiqilgan. Maqolada shuningdek zamonaviy innovatsion yondashuvlar, raqamli texnologiyalar va ekologik barqarorlikning mintaqaviy taraqqiyotdagi ahamiyati tahlil qilingan. Mazkur tadqiqot mintaqaviy rivojlanish strategiyalarini ishlab chiqish va aholining hayot sifatini yaxshilashga qaratilgan amaliy tavsiyalarni taqdim etadi.
MINTAQANING QISHLOQ JOYLARIDA RAQAMLI XIZMATLARNI RIVOJLANTIRISHNING AHAMIYATI
Ushbu maqolada mintaqaning qishloq joylarida raqamli хizmatlarni rivojlanishining asosiy omillaridan biri aholi talablarining хizmat kо‘rsatish turlariga bо‘lgan talab, ularning yangi sohalarini yaratish va faoliyat yuritayotganlarini kuchaytirish, yangi ish о‘rinlari bilan ta’minlash, ularning farovonligini oshirish imkonini yaratish, qishloq joylarda хizmat kо‘rsatish turlarini kеngaytirish va kо‘rsatilayotgan хizmatlar sifatini yaхshilash, shu asosida aholi bandlikni ta’minlash, aholi daromadi va farovonligini kо‘tarishdagi ahamiyatini oshirish hamda tadbirkorlikni qо‘llab-quvvatlash orqali aholi bandligini ta’minlash orqali qishloq joylarda хizmat kо‘rsatish sohasini rivojlantirishning konsеptual yо‘nalishlari yoritilgan.
INSONIY KAPITALNI BOSHQARISHGA ASOSLANGAN MINTAQAVIY IJTIMOIY IQTISODIY RIVOJLANISHNI TAKOMILLASHTIRISH
Tadqiqotning maqsadi inson kapitalini boshqarish mintaqaning ijtimoiy-iqtisodiy va innovatsion rivojlanishning takomillashtirish jarayonlarini nazariy, ilmiy va amaliy asoslarini o‘rganish. Mintaqaviy ijtimoiy-iqtisodiy siyosatni amalga oshirish jarayonida yuzaga keladigan boshqaruv munosabatlari va inson kapitalini boshqarishga asoslangan mintaqaning innovatsion rivojlanishi manfaatlarida inson kapitalini boshqarish samaradorligini amalga oshirish, Inson taraqqiyoti indeksi bilan o'lchanadigan mintaqaning inson kapitalini shakllantirishda ichki va tashqi investitsiya manbalaridan maksimal darajada foydalanish bilan bog'liq bo‘lgan nazariy va amaliy asoslar o‘rganildi.
ЗАМОНАВИЙ ИЖТИМОИЙ СИЁСАТНИ МОДЕРНИЗATSIЯЛАШНИНГ УСТУВОР ЙЎНАЛИШЛАРИ
Maqolada ijtimoiy-iqtisodiy transformatsiya sharoitida va barqaror rivojlanishga yo‘naltirilgan holda O‘zbekiston zamonaviy ijtimoiy siyosatini modernizatsiya qilishning ustuvor yo‘nalishlari ko‘rib chiqiladi. Mustaqillik yillarida amalga oshirilgan asosiy institutsional islohotlar, jumladan mehnat bozorini tartibga solish, aholining ijtimoiy himoyaga muhtoj qatlamlarini qo‘llab-quvvatlashni kengaytirish, pensiya tizimini takomillashtirish, shuningdek ta’lim va sog‘liqni saqlash sohalarini rivojlantirish masalalari tahlil qilinadi. Milliy ijtimoiy strategiyaning muhim elementlari sifatida gender siyosati, yoshlarni qo‘llab-quvvatlash, uy-joy dasturlari hamda ekologik tashabbuslarga alohida e’tibor qaratilgan. Tadqiqot institutsional tahlil va davlat siyosati sharhiga asoslangan bo‘lib, bu ijtimoiy islohotlar hamda iqtisodiy modernizatsiya jarayonlari o‘rtasidagi o‘zaro bog‘liqlikni aniqlash imkonini beradi. O‘zbekistonda iqtisodiy o‘sishni ijtimoiy inklyuziya mexanizmlari va inson kapitalini rivojlantirish bilan uyg‘unlashtirgan ijtimoiy yo‘naltirilgan rivojlanish modeli shakllanayotgani haqida xulosa qilingan. Shuningdek, boshqaruvning raqamli instrumentlarini takomillashtirish, ijtimoiy qo‘llab-quvvatlashning manzilliligini kuchaytirish va barqaror rivojlanish tamoyillarini integratsiya qilish zarurati ta’kidlanadi.
O‘zbekiston kichik biznesi uchun xalqaro bozorlarga kirishdagi ekologik xavflar va imkoniyatlar
Ushbu maqolada O'zbekistondagi kichik biznesning xalqaro bozorlarga chiqishda atrof-muhitga ta'siri o'rganiladi. Unda kichik biznesning barqaror iqtisodiy rivojlanish va atrof-muhitni muhofaza qilishga qo'shgan hissasi o'rganiladi. Unda kichik biznesning xalqaro miqyosda faoliyatini kengaytirishda duch keladigan asosiy ekologik tendentsiyalar va qiyinchiliklar tahlil qilinadi. Maqolada shuningdek, global tendentsiyalar va bozor ehtiyojlari kontekstida yashil biznesni rivojlantirish imkoniyatlari va istiqbollari ko'rib chiqiladi, ekologik toza mahsulotlar va xizmatlarni yaratishning muhimligi, shuningdek, salbiy atrof-muhitga ta'sirni minimallashtirish uchun barqaror amaliyotlarni joriy etish zarurligi ta'kidlanadi
Mintaqaviy iqtisodiyotda tadbirkorlikni rivojlantirish va aholi daromadlarini oshirishning o‘zaro bog‘liqligi
Maqolada Qashqadaryo viloyati misolida mintaqada tadbirkorlikni rivojlantirish orqali aholi daromadlarini oshirishning asosiy yo‘nalishlari tahlil qilingan. Hududiy iqtisodiy faollikni oshirishda kichik biznes va xususiy tadbirkorlikning o‘rni, bandlik darajasiga va aholi farovonligiga ta’siri o‘rganilgan. Amaliy tahlil natijalariga ko‘ra, tadbirkorlik infratuzilmasini rivojlantirish, kredit resurslaridan foydalanish imkoniyatlarini kengaytirish va innovatsion faoliyatni qo‘llab-quvvatlash hududiy iqtisodiy o‘sishning muhim omili ekanligi aniqlangan.
Kichik biznesning raqobatbardoshlikni oshirishтning sun’iy intellekt vositalar
Maqolada sun’iy intellektning analitik dasturlari, CRM tizimlari, big data, machine learning, ERP, blockchSIn kabi samarali vositalari haqidagi xorijiy olimlarning fikrlari va ushbu vositalarini kichik biznesning raqobatbardoshlikni oshirishda foydalanish imkoniyatlari ko’rib chiqiladi. Maqolada sun’iy intellekt texnologiyalarining zamonaviy iqtisodiyotdagi o‘rni va ularning kichik biznes subektlari faoliyatida qo‘llanilish imkoniyatlari tahlil qilinadi. Xususan, xorijiy olimlarning tadqiqotlariga asoslanib, sun’iy intellektning analitik dasturlari, CRM tizimlari, Big Data texnologiyalari, machine learning (mashinali o‘qitish), ERP tizimlari hamda blockchain kabi ilg‘or raqamli vositalarning amaliy ahamiyati yoritiladi. Ushbu vositalar yordamida kichik biznes subektlarida boshqaruv samaradorligini oshirish, mijozlar bilan o‘zaro munosabatlarni yaxshilash, bozor tendensiyalarini oldindan prognoz qilish, resurslardan oqilona foydalanish va raqobatbardosh ustunliklarni shakllantirish imkoniyatlari tahlil qilinadi. Shuningdek, maqolada O‘zbekiston sharoitida sun’iy intellekt texnologiyalarini joriy etishning mavjud holati, ularni qo‘llashdagi asosiy to‘siqlar, infratuzilma, kadrlar salohiyati hamda raqamli transformatsiyaning iqtisodiy samaradorlikka ta’siri ham o‘rganiladi. Tadqiqot natijalari kichik biznesning barqaror rivojlanishi va xalqaro bozorlarda raqobatbardoshligini ta’minlashda sun’iy intellekt vositalarining strategik ahamiyatini ochib beradi.
Qishloq joylarda xizmat kо‘rsatish sohasini rivojlantirish orqali “yashil” biznesni tashkil etishning o‘ziga xos xususiyatlari
Ushbu maqolada qishloqlarda xizmat kо‘rsatish sohasini jadallashishining asosiy omillaridan biri “Yashil” biznes faoliyati bilan bog‘liq tadbirkorlik faoliyati ushbu turining o‘ziga xos xususiyatlarini tadqiq etish, moliyaviy qo‘llab-quvvatlash masalalariga alohida e’tibor qaratilmoqda. “Yashil” iqtisodiyotga o‘tishda “Yashil” biznesning zamonaviy yondashuvlarini ishlab chiqish, faoliyatni samarali yo‘lga qo‘yish va rivojlantirish, tashkil etishning tashkiliy iqtisodiy mexanizlarini ishlab chiqish, rivojlantirish imkoniyatlarini o‘rganish, raqamli texnologiyalar va innovatsiyalar asosida “Yashil” biznes faoliyatini rivojlantirish va takomillashtirish orqali qishloq joylarda xizmat kо‘rsatish sohasini rivojlantirishning konseptual yо‘nalishlari yoritilgan.
Hududlarda tadbirkorlikni rivojlantirishning investitsion yo‘nalishlari va tamoyillari
Davlat kichik biznes va xususiy tadbirkorlikning evolyutsion rivojlanish tendentsiyalarini o'rganib chiqdi. Tadbirkorlik toifalari bo'yicha ta'limotlarni nazariy tahlil qilish yo'nalishlari ko'rsatilgan. Tadbirkorlik faoliyati uchun yaratilgan shart-sharoitlar va tashkiliy-iqtisodiy rivojlanish ko‘rsatkichlariga berilgan baholar tahlil qilingan
Davlat universitetilarining innovatsion potensiali: tijoratlashtirish va amaliy tadbirlar mexanizmlari
Mazkur maqolada davlat oliy o‘quv yurtlarida yaratilgan innovatsion mahsulotlarni tijoratlashtirishning zamonaviy tendentsiyalari va muammolari ko‘rib chiqiladi. Akademiyalarni tijoratlashtirishning nazariy jihatlari, fan, ta’lim va biznesning o‘zaro ta’siri va texnologiyalarni uzatish mexanizmlariga alohida e’tibor qaratilgan. Ilm-fan va innovatsiyalarni ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanish tizimiga integratsiyalashning mahalliy va xorijiy yondashuvlari tahlil qilindi, asosiy to‘siqlar va istiqbollar aniqlandi.
Кичик бизнес корхоналарида инновацион фаолиятни ҳудудий ривожлантириш имкониятлари
Мақолада Ўзбекистон шароитида кичик ва ўрта бизнесда(КЎБ) инновацион фаолиятни ривожлантиришнинг ҳудудий иқтисодий имкониятлари, хусусиятлари ва инновацион омиллари таҳлил этилган. Ҳудудларнинг иқтисодий ривожланганлик даражасини ифодалавчи интеграл индекслар аниқланган ва шу индекслар ёрдамида ҳудудлар кесимида КЎБда инновацион фаолиятни ривожланишида имитацион инновациялардан фойдаланиш имкониятлари аниқланган.
Hududlarning barqaror ijtimoiy-iqtisodiy o‘sishida qo‘shma korxonalar faoliyatining nazariy va amaliy asoslari
Mazkur maqolada hududlarni ijtimoiy-iqtisodiy rivojlantirish jarayonida qo‘shma korxonalarni tashkil etishning obyektiv zaruriyati va uning ilmiy-nazariy asoslari tahlil qilinadi. Unda globalizatsiya sharoitida xorijiy investitsiyalarni jalb etish, innovatsion texnologiyalarni joriy etish hamda mahalliy resurslardan samarali foydalanish orqali hududlar iqtisodiy salohiyatini oshirish masalalari yoritilgan. Shuningdek, qo‘shma korxonalar faoliyatining hududiy iqtisodiy tizimlarga ta’siri, ularning raqobatbardoshligini kuchaytirishdagi o‘rni va barqaror rivojlanishga qo‘shayotgan hissasi ilmiy-nazariy jihatdan asoslab beriladi. Tadqiqot natijalari hududlarda investitsion muhitni yaxshilash, yangi ish o‘rinlarini yaratish hamda eksport salohiyatini kengaytirishga xizmat qiladi.
Аҳоли бандлигини оширишда ҳунармандчилик соҳасини ривожлантириш истиқболлари
Мазкур мақолада аҳоли бандлигини оширишда ҳунармандчилик соҳасини ривожлантириш, ёшлар, хотин-қизлар ва кам таъминланган оилаларни ҳунармандчиликка кенг жалб этишга қаратилган. Миллий ҳунармандчилик, халқ бадиий ва амалий санъатини янада ривожлантириш, соҳа вакилларини ҳар томонлама қўллаб-қувватлаш бўйича амалга оширилаётган комплекс чора-тадбирлар бўйича таклиф ва тавсиялар берилган.
Orqa miya travmatik shikastlangan bemorlarda reabilitatsiya va hayot sifatining ijtimoiy-iqtisodiy jihatlari
Orqa miyaning travmatik shikastlanishi (OTSH) nafaqat og‘ir tibbiy, balki o‘tkir ijtimoiy-iqtisodiy muammo bo‘lib, doimiy nogironlikka va jamiyat hamda oila uchun ulkan moliyaviy yuklamaga olib keladi. Ushbu jihatlarni baholash sog‘liqni saqlash va ijtimoiy qo‘llab-quvvatlash tizimlarini optimallashtirish uchun juda muhimdir.
O'zbekistondan yuqori malakali xodimlarning migratsiyasi ("miya oqishi"): sabablarini tahlil qilish va ularni saqlab qolish strategiyalari
Ushbu maqolada zamonaviy O'zbekistondagi "miya oqimi" muammosi ko'rib chiqiladi. Statistik ma'lumotlar va huquqiy qoidalar tahlili asosida intellektual elitani emigrantlikka undaydigan asosiy omillar aniqlanadi. Asosiy omillar iqtisodiy (daromad darajasi), professional (martaba va tadqiqot istiqbollari) va ijtimoiy (yashash sharoitlari) hisoblanadi. Maqolada iste'dodlarni saqlab qolish uchun bir qator strategiyalar va aniq choralar taklif etiladi, jumladan, davlat siyosatini takomillashtirish, tadqiqot va ishlanmalar uchun qulay muhit yaratish va fan va innovatsiyalarda davlat-xususiy sheriklikni rivojlantirish. Tadqiqot shuni ko'rsatadiki, miya oqimi muammosini samarali hal qilish uchun qisqa muddatli rag'batlantirishni inson kapitaliga uzoq muddatli investitsiyalar va institutsional islohotlar bilan birlashtirgan tizimli yondashuv talab etiladi.
Inson resurslarini boshqarishda KPI tizimidan foydalanishning samaradorlikka ta’siri
Ushbu maqolada inson resurslarini boshqarishda KPI (Key Performance Indicators — kalit samaradorlik ko‘rsatkichlari) tizimidan foydalanishning korxona faoliyati samaradorligiga ta’siri tahlil qilinadi. Tadqiqotning asosiy maqsadi — xodimlarning mehnat unumdorligini oshirish, ularning motivatsiyasi va tashkilot maqsadlariga yo‘naltirilganligini kuchaytirishda KPI tizimining rolini aniqlashdan iborat. Maqolada inson resurslarini boshqarishning zamonaviy yondashuvlari, KPI tizimini joriy etishning metodologik asoslari hamda amaliy samaralari yoritilgan. Shuningdek, O‘zbekiston korxonalarida inson kapitalini rivojlantirish, natijadorlikni baholash va boshqaruv qarorlarini optimallashtirishda KPI tizimini qo‘llashning afzalliklari tahlil qilinadi. Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki, KPI tizimi asosida xodimlar faoliyatini baholash ularning mas’uliyatini oshiradi, resurslardan foydalanish samaradorligini yaxshilaydi hamda korxonaning umumiy raqobatbardoshligini kuchaytiradi.
Raqamli boshqaruv sharoitida transport tizimi samaradorligiga inson omilining taʼsiri
Maqolada raqamli boshqaruv sharoitida transport tizimi samaradorligiga inson omilining taʼsiri ilmiy nazariy jihatdan tahlil qilingan. Intellektual transport tizimlari va axborot-kommunikatsiya texnologiyalarining joriy etilishi boshqaruv jarayonlarini raqamlashtirishga xizmat qilgan bo‘lsa-da, inson omilining roli muhim ahamiyatga ega bo‘lib qolmoqda. Shuningdek, maqolada raqamli boshqaruv tizimlarining nazariy poydevorlari - tizimli yondashuv, axborot oqimlarini modellashtirish va inson–mashina integratsiyasi tamoyillari tahlil etilgan. Shu asosda inson faoliyati samaradorligini baholash mezonlari asosida integral indeks modeli ishlab chiqilib, uning transport sohasidagi qo‘llanish imkoniyatlari ko‘rsatilgan. Natijalarga ko‘ra, raqamli boshqaruv tizimlarida inson omilini hisobga olish xavfsizlik va samaradorlikni oshirishda hal qiluvchi omildir. Shu bilan birga, inson omilini o‘rganuvchi ilmiy laboratoriyalar tashkil etish, boshqaruv standartlarini yaratish hamda AI va Big Data texnologiyalari asosida samaradorlikni baholash tizimini joriy etish taklif etilgan.
Innovatsion iqtisodiyot vositasi sifatida inson resurslarini profilaktik boshqarish tizimi
Maqola valentlik iqtisodiy vaziyat sharoitida reaktivdan proaktiv boshqaruvga o'tishning dolzarbligini asoslaydi. Zamonaviy jamiyat muammolariga javoban inson resurslarini bashoratli boshqarishning innovatsion tizimi ishlab chiqilgan. Ushbu tizim zamonaviy strategik va inson resurslarini boshqarish vositalarini birlashtiradi va ularni oltita o'zaro bog'liq modullarga birlashtiradi. Tizimning asosiy afzalliklari uning iqtisodiy muhitdagi o'zgarishlarga moslashuvchanligi, barcha tashkiliy darajalarda kompleks bashoratli baholash va muammolarni oldindan hal qilish qobiliyatidir. Taqdim etilgan tizim iste'dodlarni saqlash va tashkiliy moslashuvchanlik juda muhim bo'lgan dinamik bozor sharoitida barqaror va raqobatbardosh tashkilotni qurish uchun zarur vosita sifatida joylashtirilgan.
Aholini o‘zini o‘zi bandligini ta’minlashda mehnat munosabatlarini ahamiyati
Ushbu maqolada o‘zini o‘zi band qilganlar, mehnat munosabatlarida huquqiy jihatdan yetarli darajada himoya qilinishi, buyurtmachilar bilan xizmat sifati yuzasidan bahslar, ijtimoiy sug‘urta va pensiya to‘lovlaridan chetda qolish kabi muammolar yoritib berilgan. Mehnat shartnomasi yoki unga o‘xshash modelllar o‘zini o‘zi band qilganlarning huquqiy himoyasini kuchaytirishi, ularning faoliyatini rasmiylashtirilishi va iqtisodiyotdagi norasmiy sektor ulushi tahlil etilgan.
Davlat xizmatchilarining malakasini oshirishda innovatsion texnologiyalar
Mazkur maqolada davlat xizmatchilarining kasbiy kompetensiyasini rivojlantirishda raqamli texnologiyalardan foydalanish imkoniyatlari, bugungi kunda mazkur yo‘nalishda amalga oshirilayotgan ishlar, qabul qilingan me’yoriy-huquqiy hujjatlar, davlat xizmatchilari uchun ishlab chiqilgan elektron o‘quv platformalarning afzallik va kamchiliklari, masofaviy shaklda malaka oshirganlar statistikasi tahlil qilingan, masofaviy ta’lim bo‘yicha yetakchi xorijiy davlatlar tajribasi o‘rganilgan, shuningdek, platformalarni yanada takomillashtirish yuzasidan takliflar ishlab chiqilgan.
Korxonalarda mehnat samaradorligini oshirishning ijtimoiy-iqtisodiy ahamiyati
Ushbu maqolada korxonalarda mehnat samaradorligini oshirishning ijtimoiy va iqtisodiy ahamiyati tahlil qilinadi. Zamonaviy innovatsion iqtisodiyot sharoitida mehnat munosabatlarini samarali tashkil etish, inson kapitalidan oqilona foydalanish, munosib mehnat sharoitlarini yaratish masalalari yoritilgan. Tadqiqot davomida mehnat samaradorligini oshirishning tashkiliy-iqtisodiy mexanizmi ishlab chiqilib, uning asosiy elementlari va ularning o‘zaro bog‘liqligi ko‘rsatib berilgan. Shuningdek, korxona darajasida samaradorlikni oshirishning ustuvor yo‘nalishlari — innovatsion texnologiyalarni joriy etish, resurslardan oqilona foydalanish, mehnatni rag‘batlantirish va xavfsiz ish muhitini yaratish orqali iqtisodiy barqarorlikka erishish yo‘llari asoslab berilgan. Maqola yakunida korxonalarda mehnat samaradorligini oshirishning tashkiliy-iqtisodiy mezonlari bo‘yicha amaliy tavsiyalar ilgari surilgan.
MINTAQADA AHOLI BANDLIGINI TA’MINLASHNING ILMIY-NAZARIY ASOSLARI
Mazkur maqolada mintaqada aholi bandligini ta’minlashning ilmiy-nazariy asoslari tadqiq etilgan. Xorijiy, MDH hamda O‘zbekiston iqtisodchi olimlarining ilmiy qarashlari asosida mehnat bozori, bandlik va ishsizlik muammolarining iqtisodiy o‘sish, hududiy rivojlanish va ijtimoiy barqarorlikka ta’siri tahlil qilingan. Shuningdek, hududiy bandlik siyosati, mehnat bozori segmentatsiyasi, kichik biznes va xususiy tadbirkorlik orqali ish o‘rinlari yaratishning nazariy jihatlari yoritilgan. Tadqiqot natijalari mintaqada aholi bandligini ta’minlash samaradorligini oshirishga qaratilgan ilmiy xulosa va amaliy takliflarni shakllantirishga xizmat qiladi.
Технологик тузилмаларнинг алмашинув жараёнини бошқариш
Технологик тузилмалар ўтишини бошқариш рақамли трансформациялар мисолида кўриб чиқилган. Россия мисолида саноат, иқтисодиёт ва ижтимоий-маданий соҳаларда рақамли трансформацияни давлат томонидан бошқариш ҳолати таҳлил қилинган. Рақамлилашув замонавий жамиятнинг барча соҳаларини қамраб олди ва ишлаб чиқариш муносабатларини ташкил этишда давлат бошқаруви соҳасидаги тадқиқотларни “Жамият 5.0” концепцияси ривожланиши билан уйғун ҳолда олиб бориш долзарб бўлиб бормоқда. Бу эса барча даражаларда рақамлилашув билан боғлиқ. Шу сабабли технологик тузилманинг ўтиш жараёнини бошқариш техник-технологик, ташкилий-иқтисодий, институционал ва ижтимоий-маданий йўналишлар бўйича кўриб чиқилади.
“Texnologiyalar skaneri” — bilim iqtisodiyotida strategik boshqaruvning innovatsion intellektual vositasi
Zamonaviy ijtimoiy-iqtisodiy voqelik beqarorlik, noaniqlik, murakkablik va kо‘p ma’nolilik bilan tavsiflanadi (VUCA muhiti). Bunday sharoitda an’anaviy strategik rejalashtirish yondashuvlari samaradorligini yо‘qotmoqda, ayniqsa yangi texnologiyalar ta’sirini bashorat qilishda. Taklif etilayotgan "Texnologiyalar skaneri" (TS) metodologiyasi — bu texnologiyaviy tendensiyalarni ularning yetishganlik darajasi (Technology Readiness Level — TRL), ehtimoliy ta’siri va iqtisodiy qaytimini hisobga olgan holda aniqlash, baholash va tuzilmalash imkonini beradigan adaptiv tahlil va vizualizatsiya tizimidir. TS biznes, davlat va fan uchun muhim vositaga aylanib, reaktiv yondashuvdan proaktiv texnologiyaviy strategiyalarni shakllantirishga о‘tishni ta’minlaydi.
Barqaror rivojlanishda yashil bandlikning strategik rolini oshirish yo‘llari
Ushbu maqolada barqaror taraqqiyotning milliy maqsadlariga erishishda “yashil bandlik”ning roli va ahamiyati o‘rganilgan. Yashil iqtisodiyotga o‘tish jarayonida ekologik sof, samarali hamda ijtimoiy tenglikka asoslangan ish o‘rinlari yaratish muhim omil sifatida qaraladi. Ishda O‘zbekistonda yashil bandlik imkoniyatlari, mavjud to‘siqlar va istiqbolli yechimlar yoritilgan. Shuningdek, ta’lim, infratuzilma, moliyaviy manbalar va aholining xabardorligini oshirish orqali yashil ish o‘rinlarini kengaytirishga oid amaliy takliflar ilgari surilgan. Xorijiy tajriba asosida milliy strategiyani yanada mukammallashtirish yuzasidan tavsiyalar berilgan.
Innovatsion iqtisodiyot sharoitida sog‘liqni saqlash sohasini korporativ boshqaruvi samaradorligi
Bugungi kunda sog‘liqni saqlash tizimining rahbarlik bo‘g‘ini tomonidan qabul qilinayotgan qarorlar va boshqaruv usullaridan rahbar kadrlarning qoniqish darajasini baholash tizimi rasmiy statistik hisobot ko‘rsatkichlarini tahlil qilishni, o‘tkazilayotgan ekspertizalar qatorini hamda juda kam hollarda — tibbiy xizmatlarning bevosita ijrochilari bo‘lgan shifokorlarning qoniqish darajasini tahlil qilishni o‘z ichiga oladi. Tadqiqotning maqsadi — tibbiyot muassasalari rahbarlari va shifokorlarning sog‘liqni saqlash tizimidan qoniqish haqidagi fikrlarini, bizning holatimizda — chegara hududida, solishtirishdan iborat. Aksariyat rahbarlar o‘z tibbiyot tashkilotlarida sifat darajasi va o‘zaro hamkorlikni ortiqcha baholaydilar, bu esa haqiqiy vaziyatni to‘liq aks ettirmasligini ko‘rsatadi. Natijada rahbariyat ish sifatini oshirishga xizmat qiluvchi oqilona qarorlar qabul qila olmaydi. Tadqiqot metodlari sifatida tibbiyot muassasasi xodimlari va rahbarlari faoliyatidagi muammoli jihatlarni aniqlashga qaratilgan sotsiologik tadqiqot qo‘llaniladi. Tadqiqot natijalari asosida xodimlar va rahbarlarning qoniqish darajasini oshirish konsepsiyasi bloklari ishlab chiqiladi.
Qurilishda sifatni boshqarish tizimlari: raqobatchilikning strategik omili
Ushbu maqolada bugungi sharoitda qurilish tashkilotlarining raqobatbardoshligida sifatning asosiy omil sifatidagi roli o'rganiladi. Qurilish ishlari va inshootlarining yuqori sifatini ta'minlash uchun xalqaro standartlarga mos keladigan sifat menejmenti tizimlarini joriy etishning muhimligiga alohida e'tibor qaratiladi. Qurilish kompaniyalari sifat menejmenti tizimini joriy etishdan oladigan foydalari, jumladan, sifatni yaxshilash, xavf va xarajatlarni kamaytirish, mijozlar ehtiyojini qondirish va obro'sini oshirish hamda doimiy takomillashtirish uchun zamin yaratish tahlil qilinadi.
Milliy iqtisodiyotda innovatsion loyihalar bozorini boshqarish strategiyasi
Ushbu maqolada milliy iqtisodiyotda innovatsion loyihalar bozorini boshqarish zaruriyati, amalga oshirish xususiyatlari va yo‘nalishlari, mavjud imkoniyatlari va ushbu loyihalar bozorini boshqarish strategiyasini shakllantirish masalalari yoritilgan. Shuningdek, milliy iqtisodiyotda innovatsion loyihalar bozorini boshqarish strategiyasini shakllantirish bo‘yicha xulosalar yoritilgan.
Sho‘rlangan yerlar muammosining iqtisodiy oqibatlari va samarali boshqaruv strategiyalari
Ushbu maqolada O‘zbekiston hududida sug‘oriladigan еrlarning sho‘rlanish darajasi, uning qishloq xo‘jaligiga salbiy ta’siri va iqtisodiy oqibatlari tahlil qilingan.
Bozorda korxonalar tomonidan asalarichilik mahsulotlarini sotishning marketing strategiyasini takomillashtirish masalalari
Asalarichilik sanoati bir vaqtning o‘zida to‘yimli mahsulotlar bilan ta’minlaydigan va changlatish orqali biologik xilma-xillikni saqlashga hissa qo‘shadigan agrobiznesning noyob segmentini ifodalaydi. Biroq, zamonaviy raqobatbardosh bozorlarda asal, mum, propolis, qirollik jeli va boshqa asalarichilik mahsulotlarini sotish bilan shug‘ullanadigan korxonalar brending, iste’molchilarning xabardorligi, tarqatish va narxlarni joylashtirish bilan bog‘liq jiddiy muammolarga duch kelishadi. Ushbu maqola asalarichilik sohasidagi korxonalar uchun ijtimoiy iqtisodiy kontekst, iste’mol tendentsiyalari va ilg‘or jahon amaliyotini hisobga olgan holda optimallashtirilishi mumkin bo‘lgan marketing strategiyalarini o‘rganish va tizimlashtirishga qaratilgan. Tadqiqot mahsulotlarni ilgari surish, diversifikatsiya qilish va raqamli transformatsiyada innovatsion yondashuvlar orqali raqobatdosh ustunliklarni mustahkamlashga qaratilgan. Nazariy tahlil va empirik ma’lumotlarga asoslanib, tadqiqot marketing strategiyalarini takomillashtirish bo‘yicha tavsiyalar ishlab chiqadi, bu esa korxona samaradorligini oshirishi va qishloq xo‘jaligining barqaror rivojlanishiga hissa qo‘shishi mumkin.
Ilm fan, texnika va innovatsiyalar samaradorligini ta’minlashda olima ayollarning ishtiroki
Ushbu maqolada ilm-fan, texnika va innovatsiyalar rivojida olima ayollarning tutgan o‘rni va ularning samaradorlikka qo‘shgan hissasi yoritilgan. Ayollar faoliyatining ilmiy-ijodiy salohiyatni kengaytirish, texnologik yangiliklarni amaliyotga tatbiq etish hamda ijtimoiy-iqtisodiy taraqqiyotga erishishda ahamiyati tahlil qilinadi. Shuningdek, ilmiy sohada gender tengligini ta’minlash, yosh avlodni ilmga jalb etishda olima ayollarning o‘rnak bo‘lishi va innovatsion muhitda faol ishtirok masalalari muhokama etiladi.
Brendlash korxonaning raqobatbardoshligini oshirishdagi strategik resurs sifatida
Maqolada korxona raqobatbardoshligini oshirishda brendlashni strategik resurs sifatida о‘rganishga e’tibor qaratilgan. Ishda brend tushunchasini anglash va uning uzoq muddatli raqobat ustunliklarini shakllantirishdagi roliga doir nazariy yondashuvlar kо‘rib chiqilgan. Keys-tahlil asosida brendni tizimli boshqarish bozorda tanilishi о‘sishiga, mijozlar sadoqatini shakllantirishga va kompaniya nufuzini mustahkamlashga xizmat qilishi kо‘rsatib berilgan
Turizm pandemiyadan keyingi davrda: marketing yondashuvlarining transformatsiyasi
Maqolada pandemiyadan keyingi davrda turizm sohasidagi marketing yondashuvlarining transformatsiyasi kо‘rib chiqilgan. 2021–2023 yillarda turizm kompaniyalarining marketing kampaniyalariga kontent tahlil о‘tkazish natijasida quyidagi asosiy tendensiyalar aniqlandi: kommunikatsiyalarni raqamlashtirish, xavfsizlik va shartlarning moslashuvchanligiga e’tibor berish, ichki va ekologik turizmga qiziqishning ortishi hamda foydalanuvchi kontentidan faol foydalanish. Tadqiqot natijalari zamonaviy ilmiy va sohaviy nashrlar bilan taqqoslanib, turistik sektorni tiklashda raqamli marketing va ishonchli kommunikatsiyalarning muhim rolini tasdiqladi. Ishning amaliy ahamiyati shundaki, uning xulosalaridan yangi global chaqiriqlar sharoitida turistik mahsulotlarni samarali ilgari surish strategiyalarini ishlab chiqishda foydalanish mumkin
Innovatsion iqtisodiyotda yangi biznes modellari va strategiyalarni ishlab chiqish
Mazkur maqolada innovatsion iqtisodiyot sharoitida yangi biznes modellari va strategiyalarni ishlab chiqishning nazariy asoslari hamda amaliy jihatlari tahlil etilgan. Jahon tajribasida keng tarqalgan startap ekotizimlari, raqamli platformalar, “sharing economy” hamda “yashil iqtisodiyot” asosida shakllanayotgan yangi biznes yondashuvlari o‘rganilgan. O‘zbekistonda, xususan Qoraqalpog‘iston Respublikasida innovatsion biznesni rivojlantirish imkoniyatlari va istiqbollari tahlil qilinib, amaliy takliflar ishlab chiqilgan.
Yashil iqtisodiyotda raqamli texnologiyalarning roli va samarasi
Ushbu ilmiy maqolada raqamli texnologiyalarning yashil iqtisodiyot rivojlanishidagi o‘rni va ularning O‘zbekiston sharoitida qo‘llanilish imkoniyatlari tahlil etilgan. Maqolada sun’iy intellekt (AI), Internet narsalar (IoT), katta ma’lumotlar tahlili (Big Data), bulutli hisoblash va boshqa raqamli yechimlarning ekologik barqarorlikni ta’minlashdagi roli xalqaro tadqiqotlar asosida yoritilgan. O‘zbekiston uchun quyosh energiyasi, aqlli qishloq xo‘jaligi, suv resurslarini boshqarish va raqamli xizmatlar sohalarida katta salohiyat mavjudligi ko‘rsatilgan. Shuningdek, maqolada qisqa, o‘rta va uzoq muddatli strategiyalar asosida O‘zbekistonning raqamli-yashil transformatsiyasini amalga oshirish bo‘yicha aniq tavsiyalar berilgan.
Zamonaviy marketingda va innovatsion iqtisodiyotda korporativ boshqaruv konsepsiyalaridan samarali foydalanish
Globallashtiriladigan bozor sharoitida kompaniyalarning barqaror rivojlanishi korporativ boshqaruvning samaradorligiga to‘g’ridan to‘g‘ri bog‘liq. Ushbu maqolada korporativ boshqaruvning xalqaro modellari bilan zamonaviy marketing strategiyalarining integratsiya imkoni o‘rganilgan. Tadqiqot maqsadi — O‘zbekiston iqtisodiyotida korporativ boshqaruvning samarali amaliy mexanizmlarini aniqlash. Tadqiqotda 6 ta korxona tahlil qilinib, ESG mezonlari, stakeholder menedzhment va raqamli boshqaruv vositalari o‘rganilgan. Natija: korporativ boshqaruvning samarali tatbiqi korxona samaradorligini 28-42% oshiradi, xarij bozorida raqobatbardoshlikni 35-50% ko‘taradi. O‘zbekiston sharoitiga mos korporativ boshqaruv modeli taklif etilgan
Raqamli iqtisodiyot sharoitida sug‘urta bozorini rivojlantirish masalalari
maqolada hozirgi global jarayonlarda sug‘urta xizmatlarini isloh qilish va uning amaliy jabhalari yoritilgan. Shuningdek, O‘zbekiston Respublikasida sug‘urta tizimidagi izlohotlar samarasi hamda mavjud muammolar tahlili keltirilgan. Sug‘urta tizimini rivojlantirish bo‘yicha xulosa va takliflar berilgan.
Молиявий ҳисоботларда товар-моддий захиралар ҳисобини халқаро стандартлар асосида такомиллаштириш
Мазкур мақолада товар-моддий захиралар ҳисобини юритиш ҳамда молиявий ҳисоботларда ёритиб беришда молиявий ҳисоботнинг халқаро стандартларини қўллаш масалалари тадқиқ қилинган. Шунингдек, товар-моддий захиралар ҳисобини юритишда молиявий ҳисоботнинг халқаро стандартларига мувофиқлаштириш этаплари ҳамда товар-моддий захираларни бошқариш йўналишлари бўйича илмий ва амалий таклиф ҳамда тавсиялар ишлаб чиқилган.
Joriy aktivlarning xalqaro standartlar asosida hisoblanishi va buxgalteriya hisobini takomillashtirish yo‘llari
Ushbu maqolada joriy aktivlarning xalqaro moliyaviy hisoblash standartlari (IFRS) asosida hisoblanishi va buxgalteriya hisobini takomillashtirish yo‘llari o‘rganilgan. Maqolada mahalliy va xalqaro standartlar taqqoslanib, joriy aktivlar hisobida uchraydigan muammolar tahlil qilinadi va ularni hal etish bo‘yicha takliflar beriladi. Shuningdek, avtomatlashtirilgan hisob tizimlaridan foydalanish va buxgalteriya hisobi jarayonlarini optimallashtirishning samarali usullari ko‘rsatib o‘tilgan
Aktivlar tarkibida investitsion aktiv va uning hisobini to‘g‘ri tashkil etishning ahamiyati
Ushbu maqolada investitsion aktiv”, investitsion ko‘chmas mulk va “Investitsion moddiy aktivlar” ga berilgan taʼriflar tadqiq etilib, takomillashgan taʼrif ishlab chiqilgan. Investitsiyaviy ko‘chmas mulkning tarkibiy qismlari belgilab berilgan. Investitsion aktiv”, investitsion ko‘chmas mulk va “Investitsion moddiy aktivlar” va asosiy vositalarning farqli jihatlari va bir xil bo‘lgan jihatlari ochib berilgan. Investitsiyaviy ko‘chmas mulkdan olinadigan daromadlar o‘rganilgan. Shuningdek, Investitsion aktiv”, investitsion ko‘chmas mulk va “Investitsion moddiy aktivlar”ni buxgalteriya balansida aks ettirish taklif etilgan.
Aktivlarni tasniflash, ularning hisobi va hisobotinini takomillashtirish
Maqolada xalqaro standartlarga o‘tishda buxgalteriya hisobi obyektlari bo‘lgan aktivlarning xususan moliyaviy hisobotning xalqaro standartlari talablariga muvofiq investiion mulk, biologik aktivlar va sotish uchun mo‘ljallangan uzoq muddatli aktivlar kabi yangi atama bilan atalayotgan aktivlarning mazmunan hamda tarkiban o‘zgarishi va uning natijasida ularni tasniflanish belgilaridagi va hisobga olishdagi munozarali jihatlar ko‘rib chiqilgan.
Автотранспорт воситаларидан фойдаланишнинг баҳолаш ёндашувлари
Мақолада автотранспорт воситаларини баҳолашда ёндашувлар ва усуллардан фойдаланиш ўз аксини топган. Шунингдек, автотранспорт воситаларини баҳолаш хусусиятлари, ривожланиши, автотранспорт воситаларидан фойдаланишда аҳолининг турмуш сифатини ошириш борасида автотранспорт воситаларини баҳолашни самарали ривожлантириш, баҳолаш натижаларининг ишончлилик даражасини ошириш, автотранспорт воситаларини баҳолаш бошқа турдаги объектларни баҳолашдан принципиал фарқланиши таҳлил қилинган.
Fermer xo‘jaliklari faoliyatini tahlil qilishda barqaror rivojlanish tamoyillari va yashil iqtisodiyot
Mazkur maqolada fermer xo‘jaliklari faoliyatini barqaror rivojlanish tamoyillari hamda yashil iqtisodiyot konsepsiyasi asosida tahlil qilish masalalari yoritilgan. Tadqiqot davomida fermer xo‘jaliklari iqtisodiy samaradorligini oshirish, resurslardan oqilona foydalanish, ekologik xavfsizlikni ta’minlash va ijtimoiy farovonlikni mustahkamlash yo‘nalishlari ko‘rib chiqildi. Statistik ma’lumotlar, xalqaro tashkilotlarning (FAO, Jahon banki, IFAD) hisobotlari va so‘nggi yillarda chop etilgan ilmiy maqolalar asosida o‘tkazilgan tahlillar shuni ko‘rsatdiki, O‘zbekiston fermer xo‘jaliklarida suv va energiya samaradorligi yetarli darajada emas, biroq zamonaviy agrotexnologiyalarni joriy etgan xo‘jaliklar iqtisodiy va ekologik jihatdan yuqori natijalarga erishmoqda. Xalqaro tajriba bilan taqqoslash shuni tasdiqlaydiki, yashil iqtisodiyot tamoyillarini keng qo‘llash orqali qishloq xo‘jaligi barqaror rivojlanish yo‘liga o‘tishi mumkin.
Korxonalarda moliyaviy majburiyatlarni xalqaro standartlar asosida hisobga olishning o‘ziga xos jihatlari
Ushbu maqolada majburiyatlarni xalqaro standartlar asosida hisobni yuritish borasida xorijiy va mahalliy iqtisodchi olimlarning yondashuvlari, shuningdek, xalqaro standartlarda uzoq muddatli aktivlarni tan olish, baholash va hisobga olish tamoyillari tadqiq qilindi.
Farmasevtika korxonalarida daromadlar va xarajatlar buxgalteriya hisobini tashkil etishning ilmiy-nazariy asoslari
Mazkur maqolada farmasevtika korxonalarida daromad va xarajatlar buxgalteriya hisobini yuritishning dolzarb jihatlari, ushbu yo‘nalish bo‘yicha ilmiy-tadqiqot ishlarini olib borgan mahalliy va xorijiy iqtisodchi olimlarning yondashuvlari, ushbu korxonalarda buxgalteriya hisobini yuritishning boshqa tarmoq korxonalaridan ajralib turuvchi o‘ziga xos belgilari tadqiq etilgan bo‘lib, farmasevtika korxonalarida daromad va xarajatlar buxgalteriya hisobini tashkil etish va yuritishning dolzarb jihatlari asoslab berilgan.
Чорвачилик тармоғини давлат томонидан қўллаб қувватлаш йўналишлари
Мақолада чорвачилик маҳсулотларининг жамиятдаги аҳамияти ҳамда ушбу соҳа бўйича тадқиқот олиб борган олимларнинг хулосалари бўйича фикрлар билдирилган. Шунингдек, Чорвачилик тармоғини ривожланишини таъминловчи давлат дастурлари, ҳужжатлари урганилиб, хулосалар берилган.
FERMER XO‘JALIKLARI FAOLIYATINI TAHLIL QILISHDA SUN’IY INTELLEKT VA BIG DATA TEXNOLOGIYALARINING QO‘LLANILISHI
Ushbu maqolada qishloq xo‘jaligi sohasida raqamli texnologiyalarni joriy etishning dolzarb yo‘nalishlari va ularning hosildorlik hamda ishlab chiqarish samaradorligiga ta’siri tahlil qilindi. Tadqiqot davomida mahalliy va xorijiy ilmiy manbalar o‘rganilib, O‘zbekiston sharoitida raqamli monitoring, masofaviy zondlash, sun’iy intellekt asosida hosil prognozi va “aqlli qishloq xo‘jaligi” tizimlarining qo‘llanish imkoniyatlari o‘rganildi. Shuningdek, ilg‘or tajribalar natijalari O‘zbekiston dehqonchilik tizimiga taqqoslab ko‘rsatildi va raqamli texnologiyalarni joriy etishning ijobiy tomonlari hamda mavjud muammolari ochib berildi. Tadqiqot natijalari raqamli texnologiyalardan foydalanish orqali suv resurslarini tejash, hosildorlikni barqaror oshirish va fermer xo‘jaliklarining raqobatbardoshligini kuchaytirish mumkinligini ko‘rsatdi. Maqola natijalari qishloq xo‘jaligi iqtisodiyotida samarali boshqaruv qarorlarini ishlab chiqishda va raqamli transformatsiya jarayonlarini jadallashtirishda muhim ilmiy-amaliy ahamiyat kasb etadi.
O'zbekiston respublikasi moliya sektorini liberalizatsiyalashtirish va jahon iqtisodiyotiga integrasiyasi
Ushbu maqolada O'zbekiston Respublikasi moliya sektorining global iqtisodiyotga liberalizatsiyasi va integratsiyasi, bank sektorini rivojlantirishdagi muammolar va ularni hal qilish yo'nalishlari ko'rib chiqiladi. Boshqaruv ishlariga aniq (hisoblash) usullarini joriy etish zarurati, amalga oshirish imkoniyati va maqsadga muvofiqligi muhokama qilinadi. Ushbu maqolada boshqaruv faoliyatini avtomatlashtirish uchun kompyuter dasturlari va simulyatsiya modellari kabi tegishli usullar va vositalardan foydalangan holda faol muhitda ishlaydigan ijtimoiy tizimning parametrik modelini yaratish va ishlab chiqish imkoniyati ko'rsatilgan. Undan ham qaror qabul qilish, ham qarorlarni qo'llab-quvvatlash tizimlarida, shuningdek, qaror qabul qilish ko'nikmalarini rivojlantirish bo'yicha treninglarda foydalanish mumkin.
Tijorat banklari resurs bazasi barqarorligini taʼminlashning kapital tarkibini shakllantirish va riskliligini baholash
Mazkur maqolada xalqaro tashkilotlar tomonidan keltirilgan hamda ekspertlar tomonidan bildirilgan tijorat banklari resurs bazasi mustahkamligini ta’minlashning xalqaro talablari va tavsiyalari yoritilgan. Shuningdek, tijorat banklari resurs bazasi mustahkamligini risklilik jihatidan ifodalovchi ko‘rsatkichlar tizimi ishlab chiqilgan. Shu bilan bir qatorda, banklar resurs bazasi mustahkamligini ifodalashda risk-menejment tizimiga iqlim risklarini tatbiq etish siyosati va stress-testlashni banklar moliyaviy barqarorligini ifodalashning ko‘rsatkichlari qatoriga kiritish yuzasidan tavsiyalar keltirilgan.
Mahalliy va xorijiy investitsiyalarni jalb etishni amalga oshirish yo‘llari
Ushbu maqolada O‘zbekiston Respublikasida mahalliy va xorijiy investitsiyalarni jalb etishning ustuvor yo‘nalishlari, ularni amalga oshirishning tashkiliy-huquqiy va iqtisodiy asoslari hamda strategik maqsadli ko‘rsatkichlari tahlil qilingan. Tadqiqotda investitsiya siyosatini takomillashtirish, iqtisodiyot tarmoqlariga investitsiyalar oqimini kengaytirish, shuningdek, xorijiy investorlar uchun yaratilayotgan qulay biznes muhiti, imtiyozlar va kafolatlar tizimi o‘rganilgan. Maqolada mahalliy investitsiya salohiyatidan samarali foydalanish, xususiy sektorning faolligini oshirish, davlat-xususiy sheriklik mexanizmlarini rivojlantirish orqali investitsion loyihalarni moliyalashtirish manbalari asoslab berilgan. Shu bilan birga, xalqaro moliya institutlari, xorijiy korporatsiyalar va strategik hamkor davlatlar bilan investitsion hamkorlikning istiqbollari ham ko‘rib chiqilgan. Tadqiqot natijalariga ko‘ra, mahalliy va xorijiy investitsiyalarni jalb etish strategiyasini izchil amalga oshirish mamlakat iqtisodiy o‘sish sur’atlarini jadallashtirish, hududlararo tafovutlarni kamaytirish hamda yangi ish o‘rinlari yaratishda muhim omil bo‘lib xizmat qilishi aniqlangan
Mahalliy budjet xarajatlari tarkibi va ularning ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanishga ta’siri
Ushbu maqolada mahalliy budjetlarning hududni ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanishdagi samarali boshqaruv xususiyatlari tahlil qilingan va uning yalpi hududiy mahsulot o‘sishidagi ta’sirchan roli keltirilgan. Tadqiqot doirasida statistik tahlil, qiyosiy tahlil usullari qo‘llanilib, Qashqadaryo viloyati misolida mahalliy budjet xarajatlarining holati tahlil qilingan
Soliqlarning korxonalar moliyaviy holatiga ta’sirini baholash masalalari
Ushbu maqolaning asosiy maqsadi soliq majburiyatlarining korxona moliyaviy holatining barqarorligi va samaradorligiga ko‘rsatayotgan kompleks ta’sirini o‘rganish va baholashdan iborat. Tadqiqotda soliqlarning nafaqat korxona daromadlarining yakdil qismi sifatidagi salbiy roliga, balki ularning investitsion jozibadorlik, moliyaviy barqarorlik va raqobatbardoshlik kabi aspektlarga ta’siriga alohida e’tibor qaratilgan. Maqolada zamonaviy soliqqa tortish tizimlari doirasida korxonalar qarashlari mumkin bo‘lgan asosiy soliq turlari (daromad solig‘i, qo‘shilgan qiymat solig‘i, mulk solig‘i va boshqalar) tahlii qilinib, ularning moliyaviy hisobotlar (balans, foydadan foydalanish va pul oqimlari to‘g‘risidagi hisobot) ko‘rsatkichlariga qanday aks etishi ko‘rib chiqiladi. Maqola, shuningdek, soliq siyosatini optimallashtirish bo‘yicha amaliy tavsiyalar bilan yakunlanib, u korxona rahbarlari, moliyachilar va tadqiqotchilar uchun qimmatli qo‘llanma vazifasini bajaradi.
Qoramol go‘shti ishlab chiqarishning dehqon va tomorqa xo‘jaliklari daromadlariga ta’sirini baholash
Bu maqolada Samarqand viloyatida 552 ta dehqon va tomorqa xo‘jaliklaridan o‘tkazilgan so‘rovnoma natijalari asosida qaromol go‘shti ishlab chiqarishga olinadigan daromadlariga ta’sir etuvchi omillarini tahlil qilish va baholashda ANOVA testi hamda “Tobit” modelidan foydalangan holda STATA 17 dasturidan amalga oshirilgan. Natijada, dehqon va tomorqa xo‘jaliklarida qoramol go‘shti ishlab chiqarishdan olinadigan daromadlarni oshirish bo‘yicha takliflar ishlab chiqilgan
Davlat moliyaviy siyosatini raqamlashtirish maqsadlarini belgilashga tashkiliy-iqtisodiy yondashuv
Maqolada moliyaviy siyosatni raqamlashtirish asosida takomillashtirish masalalari kо‘rib chiqilgan. Tadqiqotning dolzarbligi ikki jihatdan namoyon bо‘ladi. Bir tomondan, bu moliyaviy siyosatning (MC) barcha yо‘nalishlari о‘rtasidagi о‘zaro bog‘lanishlarni yaxshilash zarurati bilan belgilanadi. Ikkinchi tomondan esa, tadqiqot mavzusining ahamiyati bugungi kunda dunyoda iqtisodiyot rivojlanishining raqamlashuvi, jumladan, moliya sohasida ham kechayotgan jarayonlar bilan bog‘liqdir. Ushbu ikki jihatni bir butunlikda kо‘rib chiqish, davlat moliyaviy siyosatini raqamlashtirishning yangi tashkiliy-iqtisodiy yondashuvlarini izlash va eng avvalo, uning maqsadlarini aniqlashning muhimligini kо‘rsatadi. uammoning mohiyati shundaki, moliyaviy siyosatning barcha yо‘nalishlari faoliyati jarayonlari va natijalari о‘zaro bog‘liq bо‘lgan sharoitda, ularning ayrim darajadagi «avtonom» rivojlanishi о‘zaro aloqalarni zaiflashtiradi va natijada, bizcha, har bir yо‘nalishning ham, davlat moliyaviy siyosatining ham samaradorligini pasaytiradi. Maqolani yozishdan maqsad — Rossiya Federatsiyasi (RF)da moliyaviy siyosatning turli yо‘nalishlari о‘rtasidagi о‘zaro bog‘lanishni tahlil qilish va ushbu tahlil asosida RF Hukumati moliya bloki vazirlik va idoralari faoliyatini raqamlashtirish maqsadlarini aniqlash orqali muvofiqlashtirish yо‘llarini belgilash va asoslashdir. Tadqiqot metodologiyasi mavzug‘a oid ma’lumotlarni maqsadli izlash, iqtisodiy va mantiqiy tahlil, huquqiy hujjatlarni о‘rganish, intuitsiya va empirik usullardan foydalanish, induksiya va deduksiya kabi ilmiy usullarni о‘z ichiga oladi. Tadqiqot natijasida Rossiyada moliyaviy siyosatni amalga oshirish va uni raqamlashtirish jarayoni qisqacha tahlil qilindi. Shu asosda, davlatning hozirgi moliyaviy siyosatidan yagona moliyaviy siyosatga tashkiliy-iqtisodiy о‘tish zarurligini asoslashga harakat qilindi. Ushbu g‘oyani amalga oshirish uchun tegishli maqsad shakllantirildi va uni “Ma’lumotlar iqtisodiyoti va davlatning raqamli transformatsiyasi” Milliy loyihasiga kiritish taklif etildi.
Yevropa sug‘urta kompaniyalarining tabiiy xavflarni baholash bo‘yicha innovatsion tadqiqot tajribasi
Atrof-muhitda kuzatilayotgan о‘zgarishlar va ular bilan bog‘liq tabiiy xavf-xatarlar hamda kataklizmlar jahon hamjamiyatida jiddiy xavotir uyg‘otmoqda. Ushbu muammoning ahamiyati, ayniqsa, tabiiy hodisalarning salbiy oqibatlarini naqd kо‘rsatish, ularning inson talafotlari sonida va moliyaviy-xо‘jalik yо‘qotishlari miqyosida ifodalanishi bilan yanada ortib bormoqda. Bunday sharoitda tabiiy tahdidlar vujudga kelish sabablarini о‘rganish va ularni oldini olishga qaratilgan innovatsion tadqiqot faoliyatini amalga oshirish zarur bо‘lib qolmoqda. Bunday faoliyatni olib borish turli iqtisodiyot tarmoqlaridagi ilmiy tashkilotlar va korxonalar manfaatlar doirasiga kiradi. Ular orasida tabiiy xavf-xatarlar salohiyatini kamaytirish va kataklizmlar oqibatlarini minimallashtirishga yо‘naltirilgan risk-menejment tizimining bir qismi bо‘lgan sug‘urta sohasi korxonalari alohida о‘rin tutadi. Ushbu maqolada Rossiya Federatsiyasi Hukumati huzuridagi Moliya universitetining 2025 yildagi davlat topshirig‘i doirasida o‘tkazilgan tadqiqotlar jarayonida shakllantirilgan Yevropa sug‘urta kompaniyalarining ayrim tajribalari keltirilgan.
Barqaror iqtisodiy o‘sishni taʼminlashda investitsiya va investitsion muhitning o‘rni
Maqolada mamlakatimiz sanoatida investisiyaning o‘rni va faoliyatini amalga oshirishning hududiy xususiyatlariga oid masalalar yoritilgan. Respublikada amalga oshiriladigan investisiya faoliyatini samarali olib borishda investitsion muhitni va investitsion jozibadorlikni yaxshilash va investisiyalarni jalb etish mexanizmlarini shakllantirish, istiqbolli investitsion loyiha takliflarini taqdim etish bo ʼyicha ilmiy asoslangan taklif va tavsiyalar ishlab chiqilgan.
O‘zbekistonda islomiy moliya tizimi va bank mahsulotlarini joriy etish istiqbollari
Ushbu maqolada mamlakatimiz iqtisodiyotida islomiy moliyaviy xizmatlari, islomiy bank mahsulotlarini joriy etishning zarurligi va ularni o‘ziga xos xususiyatlari va turlari ularning anʼnaviy bank xizmatlaridan qator ustunlik darajalari, islom moliya instrumentlaridan foydalanish yo‘llari tahlil qilingan. Shuningdek, islomiy bank mahsulotlarini joriy etish holati, ularni istiqbolli rivojlantirishdagi mavjud muammolar tadqiq etilib, ularni bartaraf etish qaratilgan takliflar ishlab chiqilgan.
Neft-gaz korxonalarida “investitsion faoliyatni moliyalashtirish”ni takomillashtirishda “investitsiyalar” larning ahamiyati
Ushbu maqolada investitsion faoliyatni moliyalashtirishni takomillashtirish, investitsiyalarning mazmun-mohiyati, vazifalari, amalga oshirish shakllari va prinsiplari yoritilgan hamda biz tomonimizdan ishlab chiqilgan va investitsiyalarning mazmun-mohiyatini yanada kengroq, to‘laroq va eng muhimi, soddaroq, qisqaroq va tushunarliroq shaklda ochib berishga xizmat qiluvchi ta’riflar berilgan.
Тижорат банкларининг пул оқимини бошқариш хусусидаги илмий қарашлар
Ушбу мақолада тижорат банкларининг пул оқимини бошқариш масалалари илмий-назарий жиҳатдан таҳлил қилинган. Пул оқимлари тузилиши ва уларнинг иқтисодий барқарорликдаги аҳамияти ёритилган. Шунингдек, операцион, инвестиция ва молиявий фаолиятлардан келиб чиқадиган пул оқимларининг ўзаро боғлиқлиги кўрсатилган. Банк ликвидлиги ва рисклар бошқарувида пул оқимларини самарали бошқаришнинг ўрни асослаб берилган. Хориж ва маҳаллий олимларнинг назарий қарашлари таққосланган. Ўзбекистон тижорат банклари мисолида амалий таҳлиллар келтирилган. Мақолада замонавий таҳлил усуллари ва статистик маълумотлардан фойдаланилган. Илмий хулоса ва таклифлар тақдим этилган.
Qishloq xo‘jaligida innovatsion-investitsion faoliyatni rivojlantirishning nazariy asoslari va metodologik yondashuvlar
Ushbu maqolada qishloq xo‘jaligi tarmog‘ida innovatsion-investitsion faoliyatni rivojlantirishning nazariy asoslari, metodologik yondashuvlari hamda amaliy natijalari ilmiy jihatdan tahlil etilgan. Tadqiqotda innovatsion iqtisodiyot konsepsiyasi, investitsion jarayonlarning o‘ziga xos xususiyatlari, iqtisodiy samaradorlikni oshirish omillari, raqamli transformatsiya hamda mintaqaviy investitsion muhitning shakllanish mexanizmlari yoritilgan. O‘zbekiston Respublikasining 2017–2024 yillar oralig‘idagi qishloq xo‘jaligiga yo‘naltirilgan investitsiyalar hajmi, ularning tarkibiy tuzilmasi va innovatsion loyihalarning amaliy samarasi bo‘yicha tahliliy ma’lumotlar asosida ilmiy-amaliy tavsiyalar ishlab chiqilgan
Саноат корхоналарида инвестицион фаолиятни молиялаштиришни такомиллаштириш
Ушбу мақолада саноат корхоналарида инвестицион фаолиятни молиялаштиришни такомиллаштиришда, инвестицион фаолиятнинг мазмун-моҳияти, вазифалари, амалга ошириш шакллари ва принциплари ёритилган ҳамда уни амалга ошириш бўйича таклиф ва тавсиялар ишлаб чиқилган.
Инвестицион сиёсат, инвестицион фаолиятни молиялаштириш - саноат корхоналари инвестицион фаолиятни молиялаштиришнинг энг муҳим фундаментал асослари сифатида
Ушбу мақолада инвестицион сиёсат, нвестицион фаолиятни молиялаштириш, инвестицион сиёсат - саноат корхоналари инвестицион фаолиятни молиялаштиришнинг энг муҳим фундаменталь асослари сифатида кўриб чиқилган ва бир неча муҳим хулосалар шакллантирилган.
O‘zbekistonda kichik biznes korxonalarining moliyaviy barqarorligini oshirishning ustuvor yo‘nalishlari
Maqolada O‘zbekiston Respublikasida kichik biznes korxonalarining moliyaviy barqarorligini oshirish yo‘nalishlari va istiqbollari tahlil qilingan. Moliyaviy barqarorlik tushunchasi, unga ta’sir etuvchi ichki va tashqi omillar, xorijiy tajribalar hamda Qashqadaryo viloyati misolida amaliy ko‘rsatkichlar o‘rganilgan. Tahlillar natijasida moliyaviy resurslardan samarali foydalanish, raqamli moliyalashtirish imkoniyatlarini kengaytirish va davlat qo‘llab-quvvatlovini kuchaytirish zarurligi asoslab berilgan.
Soliq tizimi transformatsiyasining ustuvor yo‘nalishlari
Davlatning soliq tizimi deganda nafaqat byudjet daromadlarini shakllantiruvchi institut, balki iqtisodiyotni tartibga soluvchi institut ham tushuniladi. Soliq tizimini to‘g‘ri transformatsiya qilish orqali davlat iqtisodiyotining yuqori samaradorligiga erishish mumkin. O‘zbekiston iqtisodiyotining barqaror rivojlanishini ta’minlash uchun jahon globallashuvi talablariga javob beradigan soliq tizimi zarur. Shu munosabat bilan O‘zbekiston soliq tizimini transformatsiya qilish zarurati yuzaga kelmoqda
O‘zbekiston iqtisodiyotida investitsiya siyosatini takomillashtirish yo‘nalishlari
Ushbu maqolada O‘zbekiston iqtisodiyotida amalga oshirilayotgan investitsiya siyosatining mazmuni, maqsadi va samaradorligi tahlil qilingan. Investitsiya muhitini yaxshilash, xorijiy kapitalni jalb etish va milliy iqtisodiyotning barqaror o‘sishini ta’minlash yo‘nalishlari o‘rganilgan. Muallif tomonidan investitsiya siyosatini takomillashtirish bo‘yicha amaliy takliflar ishlab chiqilgan.
Yashil iqtisodiyot konsepsiyasining rivojlanishida investitsiyalarning tutgan o‘rni
Ushbu maqolada yashil iqtisodiyot konsepsiyasining nazariy asoslari, uning barqaror rivojlanishdagi o‘rni hamda ekologik yo‘naltirilgan investitsiyalarning iqtisodiy ahamiyati keng tahlil etilgan. Maqolada yashil investitsiyalarni jalb etishning milliy iqtisodiyotdagi ahvoli, ularning sanoat tarmoqlari, energetika va infratuzilma sohalariga ta’siri yoritiladi. Shuningdek, xalqaro tajriba asosida yashil moliyalashtirish, ekologik obligatsiyalar va davlat-xususiy sheriklik mexanizmlarining samaradorligi o‘rganilgan. Tadqiqot natijalariga ko‘ra, yashil investitsiyalar resurslardan oqilona foydalanish, energiya samaradorligini oshirish, chiqindilarni kamaytirish, yangi ish o‘rinlarini yaratish hamda milliy iqtisodiyotning ekologik barqarorligini ta’minlashda muhim omil hisoblanadi. Maqola O‘zbekistonning “Yashil iqtisodiyotga o‘tish strategiyasi 2019–2030” doirasida amalga oshirilayotgan islohotlar tahliliga asoslanadi va istiqboldagi takomillashtirish yo‘nalishlariga oid amaliy tavsiyalarni o‘z ichiga oladi.
MOLIYAVIY RESURSLAR TAQSIMOTI VA O‘QUV JARAYONI SAMARADORLIGI O‘RTASIDAGI BOG‘LIQLIK
Mazkur maqolada ta’lim tizimida moliyaviy resurslar taqsimoti va o‘quv jarayoni samaradorligi o‘rtasidagi o‘zaro bog‘liqlik ilmiy jihatdan tahlil qilinadi. Tadqiqotda davlat byudjeti, xususiy investitsiyalar, grantlar va ichki moliyaviy boshqaruv mexanizmlarining ta’lim sifati, o‘quv natijalari va pedagogik samaradorlikka ta’siri o‘rganildi. Empirik tahlil natijalari moliyaviy resurslarning maqsadli va shaffof taqsimlanishi o‘quv jarayonining sifat ko‘rsatkichlarini oshirishini ko‘rsatdi. Shuningdek, moliyalashtirish hajmidan ko‘ra uning samarali boshqaruvi muhimroq ekani aniqlandi. Tadqiqot natijalari ta’lim muassasalarida moliyaviy boshqaruvni takomillashtirish bo‘yicha amaliy tavsiyalar ishlab chiqishga xizmat qiladi.
МАХСУС ИҚТИСОДИЙ ЗОНАЛАРНИ РИВОЖЛАНТИРИШДА ИНВЕСТИЦИЯЛАРНИ ЖАЛБ ЭТИШ САМАРАДОРЛИГИ
Мақолада Ўзбекистон иқтисодий-ижтимоий ривожланишида муҳим ўрин тутувчи махсус иқтисодий зоналарнинг инвестицияларни иқтисодиёт тармоқларига жалб этишдаги аҳамияти кенг ёритилган. Махсус иқтисодий зоналар орқали инвестицияларни жалб этиш ва уларнинг самарадорлигини оширишга доир илмий асосланган амалий таклифлар ишлаб чиқилган.
Qurilish firmalarini boshqarishning tashkiliy tuzilmasi samaradorligini baholash modeli
Maqolada qurilish firmalarining boshqaruv tashkiliy tuzilmasi samaradorligini baholashning nazariy va amaliy jihatlari yoritilgan. Qurilish korxonalarida mavjud boshqaruv yondashuvlarining samarasizligi sabablari hamda mazkur masalaning ilmiy adabiyotlarda yetarlicha ishlab chiqilmagani ta’kidlab o‘tiladi. Tadqiqotda tashkilotning rivojlanish strategiyasini ishlab chiqish jarayonida moliyaviy holatni baholash muhim bosqich ekanligi ko‘rsatib berilgan. Bunday baholash korxonaning kuchli va zaif tomonlarini aniqlash, ularni takomillashtirish chora-tadbirlarini ishlab chiqish imkonini beradi. Samarali boshqaruv esa moliyaviy va moddiy resurslardan oqilona foydalanishni, boshqaruv xarajatlarini tahlil qilishni va ularni optimallashtirish yo‘llarini topishni talab etadi. Tadqiqot natijalari qurilish tashkilotlarining boshqaruv tizimini takomillashtirish, raqobatbardoshligini oshirish hamda zamonaviy bozor sharoitlariga moslashuvchan boshqaruv modelini yaratishda amaliy ahamiyatga ega.
Sanoat tarmoqlarini rivojlantirishning ilmiy nazariy asoslari va leontyev modelining xususiyatlari
Maqolada sanoat tarmoqlarida ishlab chiqarish samaradorligi hozirgi kundagi dolzarb mavzulardan biri ekanligi, hamda uni oshirishga qaratilgan bir qancha xorijiy va mahalliy olimlarning fikr-mulohazalari bayon etilgan. Sanoat tarmog‘ining boshqa iqtisodiyot tarmoqlaridan farqli xususiyatlari, sanoatni rivojlantirish nazariyasining asosiy yo‘nalishlari, endogen o‘sish nazariyasi yo‘nalishlaridagi umumiylik va farqli jihatlar, Leontyev modeli va endogen o‘sish nazariyasiga oid xususiyatlar hamda sanoat tarmoqlarini rivojlantirishda Leontyev modelining xususiyatlari nazariy jihatdan yoritilib berilgan va bu bo‘yicha xulosa va takliflar berilgan.
Tor tebranish tenglamasi uchun siljishli masalalar
Ushbu maqola giperbolik tipda tegishli bo‘lgan tenglamalarning eng sodda vakili tor tebranish tenglamasi uchun siljishli masalalar haqida bo‘lib, bunda tor tebranish tenglamasi uchun umumiyroq siljishli masalalar o‘rganilganki, ulardan bu tenglama uchun ma’lum bo‘lgan klassik masalalar: Koshi, Koshi-Gursaning va Gursaning masalalari hosil bo‘lishi ko‘rsatilgan
Geometrik masalalarni yechishda hosila tushunchasining tadbiqlari
Ma’lumki, geometriya fanidaturli mavzudagi masalalar mavjud bo‘lib, ularni yechish esa har xil metodlarni qo‘llashni talab etadi. Ammo shunday geometrik masalalar turkumi mavjudki ularda yo differensial hisob yoki integral hisob nazariyasi tadbiqisiz yechish oson emas.
Ichki savdo tizimini rivojlantirishning o‘ziga xos xususiyatlari va ekonometrik modellashtirish zaruriyati
Ushbu maqolada ichki savdo xizmatlarini rivojlantirish bo‘yicha muammolarning qo‘yilishi uni yechish vazifalarining belgilanish imkoniyati va vazifalar ijrosi bilan bog‘liq murakkabliklarga ko‘ra amalga oshirilishi ko‘rsatib o‘tilgan.
“Eco-Kayzen” modeli asosida mahalliy ishlab chiqaruvchilarda ekologik samaradorlikni uzluksiz oshirish yo‘llari
Ushbu maqolada “Eco-Kayzen” modeli asosida mahalliy ishlab chiqaruvchilarda ekologik samaradorlikni oshirish masalalari ko‘rib chiqiladi. Kayzen falsafasining doimiy takomillashtirish tamoyillari ekologik menejment tizimi bilan integratsiyalashgan holda ishlab chiqarish jarayonlariga tatbiq etilishi tahlil qilinadi. Tadqiqotda ekologik xavfsizlik, resurslardan samarali foydalanish, chiqindilarni kamaytirish va uglerod izini qisqartirish bo‘yicha “Eco Kayzen” yondashuvining afzalliklari yoritilgan. Shuningdek, mahalliy korxonalar misolida modelni amaliyotga tatbiq etish imkoniyatlari va kutilayotgan natijalar haqida fikr yuritiladi. Maqola yakunida ekologik samaradorlikni oshirishga xizmat qiluvchi tavsiyalar berilgan.
Turistik klasterlarini yaratishning tashkiliy tuzilishi
Ushbu maqolada turistik klasterlarning tashkiliy tuzilmasi va uning asosiy elementlari chuqur tahlil etilgan. Tadqiqotda turistik klasterning barqaror faoliyat yuritishi va raqobatbardoshligini ta’minlovchi besh asosiy tarkibiy qism — 1) klaster poydevori, 2) klaster yadrosi, 3) turistik xizmatlar ko‘rsatuvchi hamkor sub’yektlar, 4) turizm infra- va infotuzilmasi, 5) klaster boshqaruvi tizimi —ning o‘zaro bog‘liqligi va ularning funksional ahamiyati yoritilgan. Maqolada turistik klasterlarning tashkiliy tuzilmasi nafaqat iqtisodiy integratsiyaning shakli, balki hududiy raqobat ustunligini shakllantiruvchi samarali boshqaruv modeli sifatida ko‘rib chiqiladi. Shu bilan birga, klasterning tashkiliy mexanizmlarini yaratish jarayonida davlat va xususiy sektor o‘rtasidagi hamkorlikning o‘rni, innovatsion yondashuvlarning ahamiyati hamda marketing va investitsion siyosatning o‘zaro uyg‘unligi tahlil qilingan. Tadqiqotda zamonaviy turizm sohasining rivojlanish tendensiyalari, hududiy klasterlarni shakllantirish tajribasi va xalqaro amaliyotdagi samarali model namunalariga tayanilgan. Natijada, O‘zbekiston sharoitida turistik klasterlarni tashkil etishning tashkiliy tuzilmasini takomillashtirish bo‘yicha ilmiy asoslangan taklif va tavsiyalar ishlab chiqilgan.
Qishloq joylarida xizmat ko‘rsatish sohasida aholi bandligining holati
Ushbu tadqiqot qishloq joylarida xizmat ko‘rsatish sohasining rivojlanishi va uning aholi bandligiga ta’sirini tahlil qilishga qaratilgan. Xizmat ko‘rsatish sohasi qishloq hududlarida yangi ish o‘rinlarini yaratish, iqtisodiy diversifikatsiyani ta’minlash va qishloq aholisining turmush darajasini yaxshilashda muhim ahamiyat kasb etadi. Tadqiqotda sohaning aholi bandligiga ta’sirini baholash uchun statistik ma’lumotlar va empirik yondashuvlar asosida tahlillar olib borildi.
Infratuzilmani rivojlantirish orqali aholi farovonligini oshirish yo‘llari
Мақолада аҳолининг турмуш даражасини оширишнинг назарий жиҳатлари, уларга таъсир кўрсатувчи омиллар ёритилган, бугунги кунда аҳолининг турмуш даражасини ошириш мақсадида амалга оширилаётган ислоҳотларнинг механизмлари, устувор йўналишлари ва асосий натижалари келтирилган. Шунингдек, аграр секторда амалга оширилаётган чора-тадбирлар самарадорлигини ошириш йўллари акс эттирилган.
Qishloq joylarida xizmat ko‘rsatish orqali aholini ish bilan ta’minlash va farovonligini oshirish mezonlari va ko‘rsatkichlari
Mazkur maqolada qishloq joylarida xizmat ko‘rsatish sohasining aholini ish bilan ta’minlash va farovonligini oshirishdagi o‘rni tahlil qilinadi. Xizmatlar sohasi qishloq hududlarining iqtisodiy rivojlanishiga ko‘rsatadigan ta’siri, bandlik darajasini oshirishdagi hissasi va turmush sharoitlarini yaxshilash imkoniyatlari ilmiy yondashuv asosida o‘rganiladi. Tadqiqot davomida xizmat ko‘rsatish sektorining qishloq hududlarida rivojlanishini baholash uchun muhim indikatorlar aniqlangan bo‘lib, ular aholi daromadlarining o‘sishi, yangi ish o‘rinlari yaratilishi va xizmatlarning turlarini diversifikatsiya qilish orqali o‘lchanadi. Shuningdek, maqolada mavjud muammolar, jumladan, infratuzilma yetishmovchiligi, investitsiya jalb qilish bilan bog‘liq qiyinchiliklar va malakali ishchi kuchi taqchilligi kabi omillar muhokama qilinadi.
O‘zbekistоn turizm sоhаsidа ingliz tilining аhаmiyаti
Ingliz tili turizm industriyаsining kо‘p qirrаli strukturаsining yаdrоsi bо‘lib xizmаt qilаdi, universаl аlоqа vоsitаsi bо‘lib xizmаt qilаdi, mаdаniyаtlаrаrо о‘zаrо tа’sirni оsоnlаshtirаdi, iqtisоdiy о‘sishni rаg‘bаtlаntirаdi vа butun dunyо bо‘ylаb tаshrif buyuruvchilаr tаjribаsini shаkllаntirаdi. Ushbu keng qаmrоvli mаqоlаdа ingliz tilining turizm sоhаsidаgi kо‘plаb jihаtlаri kо‘rib chiqilаdi, uning аhаmiyаti, muаmmоlаri vа imkоniyаtlаri о‘rgаnilаdi. Ushbu mаqоlаdа ingliz tilini bilishning glоbаl sаyоhаtning dinаmik muhitidа keng qаmrоvli оqibаtlаri, uning sаyоhаtchilаr, xizmаt kо‘rsаtuvchi prоvаyderlаr vа mаhаlliy hаmjаmiyаtlаr о‘rtаsidа uzluksiz mulоqоtni tа’minlаshdаgi rоlidаn tоrtib, mаdаniy аlmаshinuv vа bаrqаrоr turizm аmаliyоtigа tа’sirigаchа kо‘rib chiqilаdi.
Innovatsion iqtisodiyotni rivojlantirishda turizm xizmatlar bozorining o‘rni
Maqola O‘zbekistonda innovatsion iqtisodiyotni rivojlanti-rish jarayonida turizm xizmatlar bozorini innovatsion rivojlanishning nazariy va amaliy asoslarini takomillashtirishga bag‘ishlangan.Shuningdek maqolada turizm industriyasi korxonasining innovatsion strategiyasini shakllantirish va innovatsion g‘oyalarni turizm sohasiga joriy qilish bo‘yicha takliflar berilgan.
Mehnаt bоzоrini oliy ma’lumotli, yuqori mаlаkаli kаdrlаr bilаn tа’minlаshning аsоsiy yо‘nаlishlаri
Ushbu maqolada O‘zbekiston oliy ta’lim tizimi va mehnat bozori o‘rtasidagi integratsiya jarayoni chuqur tahlil qilinadi hamda Qashqadaryo viloyati misolida hududiy farqlar o‘rganiladi. Tadqiqotda kadrlar tayyorlash tizimining real sektorga mosligi, amaliy ta’lim ulushi, bandlik natijalari va kompetensiya nomutanosibligi kabi omillar statistik ko‘rsatkichlar asosida baholangan. Xalqaro tajribalar, xususan Germaniya, Koreya va AQSH modellariga tayangan holda O‘zbekiston uchun integratsiyani kuchaytirishning samarali yo‘nalishlari taklif etilgan. Natijalar kasbiy amaliyot, raqamli ko‘nikmalar va dual ta’lim modellarini kengaytirish zarurligini ko‘rsatadi.
Turizm sohasida inson resurslari salohiyatini oshirish orqali xizmat sifati darajasini yaxshilash yo‘llari
Maqolada turizm sohasida inson resurslari salohiyatini oshirish orqali xizmat sifati darajasini yaxshilash masalalari yoritilgan. Tadqiqotning dolzarbligi turizm tarmog‘ida xizmat sifati bevosita xodimlarning malakasi, motivatsiyasi va xizmat madaniyatiga bog‘liq ekanligi bilan izohlanadi. Xizmat sifatini baholash uchun SERVQUAL modeli asosida tahlillar o‘tkazilgan. Tadqiqot natijalari xodimlarning malaka va motivatsiya darajasi xizmat sifati ko‘rsatkichlariga sezilarli ta’sir ko‘rsatishini ko‘rsatadi. Xizmat madaniyatini rivojlantirish, muntazam treninglar joriy etish, adolatli baholash va rag‘batlantirish tizimini shakllantirish xizmat sifatini oshirishning muhim yo‘nalishlari sifatida tavsiya etiladi.
Mintaqada mehmonxona xо‘jaligida rentabellikni oshirish imkoniyatlari
Ushbu maqolada mintaqa mehmonxona xо‘jaligida rentabellikni oshirish imkoniyatlarining о‘ziga xos bо‘lgan asosiy xususiyatlarini asoslab berish, mehmonxona xо‘jaligida rentabellikni oshirishning ichki imkoniyatlari va ularni aniqlash yо‘llari ham о‘rganildi. Bunda mehmonxona xо‘jaliklarida sof foyda, sotilgan mahsulot va rentabellik kо‘rsatkichlarining bir-biri bilan bog‘liqligi iqtisodiy-matematik usullarni qо‘llagan holda aniqlandi va ular о‘rtasidagi bog‘liqlikni aniqlash va shu asosda uni oshirish bо‘yicha tegishli tavsiyalar ishlab chiqish, ayniqsa ushbu kо‘rsatkichni prognozlashtirish yо‘llari kо‘rsatib berildi.
Theoretical basis of social infrastructure services influenced on improving the standard and quality of life of the population
Ushbu maqola aholining yashash darajasi va hayot sifatini oshirishga ta’sir ko‘rsatadigan ijtimoiy infratuzilma xizmatlarining nazariy asoslariga bag‘ishlangan. Unda ijtimoiy infratuzilma elementlarining tarkibi va ularning tasnifi bayon etilgan.
Xizmat ko’rsatish sohasida “yashil” iqtisodiyot faoliyatining barqarorligini ta’minlash yo’llari
Ushbu maqolada xizmat kо‘rsatish sohasini jadallashishining asosiy omillaridan biri “Yashil” iqtisodiyot faoliyati bilan bog‘liq tadbirkorlik faoliyati ushbu sohaning barqarorligini ta’minlash, moliyaviy qo‘llab-quvvatlash masalalariga alohida e’tibor qaratilmoqda. “Yashil” iqtisodiyotga o‘tishda “Yashil” iqtisodiyotning zamonaviy yondashuvlarini ishlab chiqish, faoliyatni samarali yo‘lga qo‘yish va rivojlantirish, tashkil etishning tashkiliy-iqtisodiy mexanizlarini ishlab chiqish, rivojlantirish imkoniyatlarini o‘rganish, raqamli texnologiyalar va innovatsiyalar asosida “Yashil” iqtisodiyot faoliyatini rivojlantirish va takomillashtirish orqali xizmat kо‘rsatish sohasini rivojlantirishning konseptual yо‘nalishlari yoritilgan.
Multimodal tashish xizmatlarida yashil tashabbuslar
ushbu maqolada multimodal tashish xizmatlaridagi yashil tashabbuslar atrof-muhitga zarar yetkazishni qisqartirish hamda iqtisodiy samaradorlikni oshirishga qaratilgan. Energiya samaradorligi, uglerod chiqindilarini kamaytirish, logistika optimallashtirish va barqaror infratuzilma yaratish kabi chora-tadbirlar bu sohani yanada ekologik toza va raqobatbardosh qiladi
Meva-sabzavot mahsulotlari eksporti о‘sishi logistika tizimlarini optimallashtirishning omili sifatida
Maqolada meva-sabzavot mahsulotlari eksporti о‘sishini rag‘batlantirishda logistika tizimlarini optimallashtirishning ahamiyati kо‘rib chiqiladi. Tahlil natijalariga kо‘ra, sovuq zanjir tizimlarini rivojlantirish, transport infratuzilmasini modernizatsiya qilish va raqamli texnologiyalarni joriy etish hosil yig‘imidan keyingi yо‘qotishlarni kamaytiradi, mahsulot sifati va xalqaro bozorlarga kirish imkoniyatlarini oshiradi. Logistika jarayonlarini optimallashtirish eksportchilarga xalqaro standartlarga javob berish, xarajatlarni qisqartirish va jahon bozorida raqobatbardoshlikni oshirish imkonini beradi.
Ijtimoiy infratuzilma tizimining faoliyat yuritish nazariy asoslari va uning aholi turmush sifati hamda ijtimoiy farovonlikka ta’siri
Соғлиқни сақлаш соҳасида хусусий тиббиётни ривожлантириш омиллари
Ушбу мақолада соғликни сақлаш соҳада хусусий тиббиётнинг ривожланиш динамикаси ва минтақавий жиҳатлари ҳамда минтақа аҳолисини саломатлиги учун тиббий хизматлар бозори механизми ва дастакларини шакллантириш тамойиллари очиб берилган.Шунингдек, соғликни сақлаш соҳасини ривожлантиришда хусусий тиббиёт хизматлар бозори хизматларининг таркибий қисми бўлган соғлиқни сақлашда бозор муносабатларининг қарор топиши коммунал тўловлар, дори-дармон нархларининг ўсиб бориши, биноларни сақлаш, асбоб-ускуна ва инвентарлар сотиб олиш, беморлар овқатланишини ташкил этишда, профилактик тадбирларни қўллаш ва касалликларни даволашда тиббиёт муассасаларининг имкониятларини чеклаб қўяётганлиги билан боғликлиги асосланган.
Maktabgacha ta’lim tashkilotlarida autsorsing xizmatlaridan foydalanishning xavfi, samaradorligi va sifatini baholash tizimi
Ushbu maqolada maktabgacha ta’lim tashkilotlarida foydаlаnish xаvfi, sаmаrаdorligi vа sifаtini bаholаsh tаhlili, shu jumladan autsorsing xizmatlarning maqsad va vazifalari, mijoz tomonidan autsorsing xizmatlar bozorini tanlash, autsorsing shartnomasini tuzish va boshqarish jarayonlari bo‘yicha ilmiy asoslangan taklif va tavsiyalar keltirilgan.
Xorij tajribasi asosida hududlarda asalarichilik turizmini rivojlantirish istiqbollari
Maqolada Yevropa mamlakatlarida shakllangan asalarichilik turizmi (api-turizm) tajribasi tahlil qilinib, ushbu yo‘nalishni O‘zbekiston sharoitida rivojlantirish imkoniyatlari ilmiy jihatdan asoslab berilgan. Tadqiqotda Italiya, Sloveniya, Germaniya, Avstriya va Fransiya tajribalariga tayanilgan holda asalarichilik turizmining iqtisodiy, ekologik va ijtimoiy afzalliklari ochib berilgan. Asalarichilik fermalariga tashriflar, asal muzeylari, apiterapiya markazlari, degustatsiya dasturlari hamda ta’limiy loyihalar orqali bu turizm turi Yevropada barqaror rivojlanish modeliga aylangani ko‘rsatilgan. O‘zbekiston uchun esa ushbu model qishloq hududlarida yangi ish o‘rinlarini yaratish, ekologik madaniyatni oshirish, “yashil iqtisodiyot” tamoyillarini amaliyotga tatbiq etish hamda “Api-Tourism Uzbekistan” konsepsiyasini shakllantirish imkonini beradi.
Transport infratuzilmasining milliy iqtisodiyot rivojlanishidagi o'rni
Ushbu maqolada transport infratuzilmasi milliy iqtisodiy rivojlanishdagi rol va ahamiyati sistematik tarzda ko‘rib chiqiladi. Avvalo transport infratuzilmasining iqtisodiyotni rag‘batlantirish mexanizmlari tahlil qilinadi, so‘ngra O‘zbekiston misolida transport infratuzilmasi va logistika tizimlarining hozirgi holati, ularning samaradorligi hamda rivojlanish strategiyalari muhokama qilinadi. Maqola infratuzilma investitsiyalari, transport tarmoqlarining integratsiyasi va zamonaviy infratuzilma sharoitlarining iqtisodiy o‘sishga ta’sirini ko‘rsatadi. Xulosa bo‘limida siyosat tavsiyalari va istiqbollar taklif qilinadi
Mehnat yoshidan katta aholiga xizmat ko'rsatishning sifat ko'rsatkichlari
ushbu maqolada mehnatga layoqatli yoshdan katta aholiga xizmat ko‘rsatish sohasini rivojlantirish, ularning ijtimoiy infratuzilma obyektlaridan foydalanish darajasini oshirish, turmush farovonligini yanada yaxshilash bo‘yicha nazariy yondashuvlar o‘rganilgan. Shuningdek bu boradagi iqtisodichi olimlarning fikr-mulohazalari tahlil qilinib, kerakli taklif va tavsiyalar ishlab chiqilgan.
AHOLIGA UY-JOY KOMMUNAL XIZMATLAR KO‘RSATISH SIFATINI BAHOLASH VA TAKOMILLASHTIRISH USULLARI
Mazkur maqolada aholiga uy-joy kommunal xizmatlar ko‘rsatish sifatini baholash va uni takomillashtirish masalalari kompleks yondashuv asosida tahlil qilingan. Tadqiqotda uy-joy kommunal xizmatlarining elektr energiyasi, ichimlik suvi, gaz, issiqlik ta’minoti hamda chiqindilarni boshqarish kabi asosiy yo‘nalishlari bo‘yicha 2020–2024-yillardagi statistik ko‘rsatkichlar asosida xizmatlar sifati dinamikasi o‘rganilgan. Texnik iqtisodiy, institutsional va raqamli monitoring usullari orqali xizmatlar uzluksizligi, qamrov darajasi, avariya holatlari va aholi murojaatlari tahlil qilingan. Shuningdek, tashkiliy-boshqaruv, texnologik-innovatsion, iqtisodiy-moliyaviy va normativ-huquqiy takomillashtirish usullari tizimlashtirilgan. Tadqiqot natijalari uy-joy kommunal xizmatlar sifatini oshirishda raqamli texnologiyalarni joriy etish, energiya tejamkorlikni kuchaytirish, boshqaruv shaffofligini ta’minlash hamda investitsion faollikni rag‘batlantirish muhim ahamiyatga ega ekanini ko‘rsatadi. Mazkur xulosalar hududiy rivojlanish, ijtimoiy farovonlik va barqaror rivojlanish maqsadlariga erishishda amaliy ahamiyat kasb etadi.
UY-JOY KOMMUNAL XIZMAT KO‘RSATISHDA EKOLOGIK BARQARORLIKNI TA’MINLASHNING ZAMONAVIY YONDASHUVLARI
Mazkur maqolada uy-joy kommunal xizmat ko‘rsatish tizimida ekologik barqarorlikni ta’minlashning zamonaviy yondashuvlari ilmiy-nazariy va amaliy jihatdan tahlil qilinadi. Tadqiqotda urbanizatsiya jarayonlarining jadallashuvi, resurslarga bo‘lgan talabning ortishi hamda atrof-muhitga salbiy ta’sir kuchayib borayotgan sharoitda ekologik barqarorlikni ta’minlashning dolzarbligi asoslab beriladi. Energiya va suv resurslaridan oqilona foydalanish, chiqindilarni samarali boshqarish, raqamli monitoring tizimlarini joriy etish hamda qayta tiklanuvchi energiya manbalaridan foydalanish kabi yondashuvlarning mazmun-mohiyati ochib beriladi. Shuningdek, institutsional va normativ-huquqiy mexanizmlarni takomillashtirishning uy-joy kommunal xizmatlarining barqaror rivojlanishidagi o‘rni yoritiladi. Tadqiqot natijalari ekologik va iqtisodiy manfaatlar uyg‘unligini ta’minlash, aholining yashash sifati va ekologik xavfsizligini oshirishga xizmat qiluvchi ilmiy xulosalar shakllantirish imkonini beradi.
KOMMUNAL XIZMATLAR KO‘RSATISHDA IQTISODIY SAMARADORLIKNI OSHIRISHNING TASHKILIY-IQTISODIY MEXANIZMLARI
Mazkur maqolada kommunal xizmatlar ko‘rsatish tizimida iqtisodiy samaradorlikni oshirishning tashkiliy-iqtisodiy mexanizmlari kompleks tarzda tadqiq etilgan. Tadqiqot jarayonida uy-joy kommunal xo‘jaligi sohasining bugungi holati, mavjud muammolar va ularning kelib chiqish omillari tahlil qilinib, iqtisodiy samaradorlikni pasaytirayotgan asosiy sabablar aniqlangan. Maqolada boshqaruv tizimini optimallashtirish, xizmat ko‘rsatish jarayonlarini standartlashtirish, kadrlar salohiyatini oshirish, tarif siyosatini iqtisodiy asoslash, investitsiyalarni jalb etish hamda moliyaviy rag‘batlantirish mexanizmlarining mazmun-mohiyati ochib berilgan. Shuningdek, tashkiliy va iqtisodiy mexanizmlarning o‘zaro uzviy bog‘liqligi asoslab berilib, ularni kompleks va muvofiqlashtirilgan holda qo‘llash kommunal xizmatlar sifatini yaxshilash, xarajatlarni optimallashtirish va moliyaviy barqarorlikni ta’minlashga xizmat qilishi ilmiy jihatdan asoslangan. Tadqiqot natijalari kommunal xizmatlar ko‘rsatish sohasida amalga oshirilayotgan islohotlarni yanada takomillashtirish hamda hududlarning barqaror ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanishini ta’minlashda amaliy ahamiyatga ega.
XIZMATLAR SOHASI TARMOQLARINING INVESTITSION RESURSLAR IQTISODIY SAMARADORLIGINI OSHIRISHNING YOʻNALISHILARI
Ushbu maqolada xizmatlar sohasi tarmoqlarining investitsion resurslar iqtisodiy samaradorligini oshirishning yoʻnalishilari xizmatlar sohasining tarmoqlar boʻyicha tarkibiy tuzilishini takomillashtirish va investitsion resurslar samaradorligini oshirishning ilmiy-nazariy asoslari boʻyicha amalga oshirilgan tadqiqotlar natijasi va investitsion resurslarning tanqisligi sharoitida intensiv omillarning iqtisodiy oʻsishdagi roli va ulushi alohida ahamiyatga ega ekanligi ilmiy va mantiqiy dalillar bilan asoslab berildi
XIZMAT KO‘RSATISH SOHASIDA INVESTITSION RESURSLAR SAMARADORLIGINI OSHIRISH VAZIFALARI
Ushbu maqolada xizmat koʻrsatish sohasida investitsion resurslar samaradorligini oshirish vazifalari xizmatlar sohasining tarmoqlar boʻyicha tarkibiy tuzilishini takomillashtirish va investitsion resurslar samaradorligini oshirishning ilmiy-nazariy asoslari boʻyicha amalga oshirilgan tadqiqotlar natijasi va investitsion resurslarning tanqisligi sharoitida intensiv omillarning iqtisodiy oʻsishdagi roli va ulushi alohida ahamiyatga ega ekanligi ilmiy va mantiqiy dalillar bilan asoslab berildi.
ZIYORAT TURIZMINING XALQARO DARAJADAGI SALOHIYATINI OSHIRISHDA DAVLAT SIYOSATINING AHAMIYATI
Maqola ziyorat turizmining xalqaro darajadagi salohiyatini oshirishda davlat siyosatining o‘rni va ahamiyatini tahlil qiladi, ziyorat turizmining jahon turizm bozoriga integratsiyalashining mintaqaviy iqtisodiyotga boʻlgan taʼsirini oʻrganadi. Dunyodagi rivojlangan ziyorat turizmi mamlakatlari, shuningdek, Oʻrta Osiyodagi muhim turistik hududlar, ayniqsa Oʻzbekistonning rivojlanish salohiyati tahlil qilingan. Jahon turizm tashkiloti va Oʻzbekiston Respublikasining Turizm qoʻmitasi rasmiy maʼlumotlari asosida, ziyorat turizmi iqtisodiyotga qoʻshgan hissa va uning rivojlanishida xalqaro hamkorlikning oʻrni yoritilgan. Jahon turizm bozoriga ziyorat turizmini integratsiyalash bilan Oʻzbekiston mintaqalari uchun iqtisodiy oʻsishning yangi yoʻnalishlarini aniqlashga qaratilgan.
TURIZM SOHASI INFRATUZILMASINI RIVOJLANTIRISHDA TASHKILIY-IQTISODIY MEXANIZMLARNI TAKOMILLASHTIRISH
Ushbu maqolada turizm sohasi infratuzilmasini rivojlantirishda tashkiliy-iqtisodiy mexanizmlarni takomillashtirish masalalarini o‘rganadi. Tadqiqotda infratuzilma elementlarini rivojlantirish, davlat va xususiy sektor hamkorligi, investitsiyalarni jalb etish va iqtisodiy samaradorlikni oshirish usullari tahlil qilingan. Natijalar turizmni barqaror rivojlantirish va raqobatbardosh infratuzilma yaratish bo‘yicha amaliy tavsiyalarni ishlab chiqishga imkon beradi.
TARIXIY-MADANIY TURIZM TAJRIBASINI SHAKLLANTIRISHNING KO‘P DARAJALI MEROS MUHITLARI MODELINI YARATISH
Mazkur maqolada tarixiy-madaniy turizmning shakllanishiga ta’sir etuvchi to‘rt asosiy darajadan iborat meros muhitlari yoritiladi. Tarixiy-madaniy turizm tajribalarni shakllantirishning uch darajali meros muhitlari modeli konseptual asos sifatida taklif etiladi. Ushbu model moddiy va nomoddiy meros, tabiiy muhit hamda zamonaviy infratuzilmaning o‘zaro integratsiyasiga asoslanadi.
YAPON AN’ANAVIY MADANIYATINING TURIZMNI RIVOJLANTIRISHGA TA’SIRI
Yaponiyaning an’anaviy madaniyati mamlakatda turizmning qanday rivojlanishi va faoliyat yuritishiga sezilarli ta’sir ko‘rsatadi. Ko‘plab mahalliy urf-odatlar va uzoq yillardan beri shakllangan an’analar hanuzgacha nafaqat Yaponiyaning o‘zidan, balki chet ellardan ham sayyohlarni jalb qilmoqda va ko‘plab sayohatchilar uchun bu madaniy unsurlar safarning muhim qismiga aylanadi. Bunga yorqin misol sifatida sakura gullarini tomosha qilish an’anasi bo‘lgan Ohanamini keltirish mumkin. Ushbu tadbir har bahor katta miqdordagi odamlarni jalb etib, Yaponiyaning eng kuchli madaniy ramzlaridan biri bo‘lib qolmoqda. Sayyohlar Ohanamini nafaqat uning manzarasi uchun, balki yapon jamiyatida tutgan ijtimoiy va hissiy ahamiyati uchun ham qadrlashadi. Shuningdek, Kyoto shahridagi minshuku kabi an’anaviy turar joy shakllari madaniy merosni saqlab qolgan holda zamonaviy turizm bozoriga moslashish mumkinligini ko‘rsatadi. Shu bilan birga, madaniy turizmga oid kengroq tadqiqotlar madaniy resurslar hududlar bo‘yicha sayyohlar harakatini shakllantirishda muhim rol o‘ynashini ta’kidlaydi. Ko‘plab sayohatchilar mahalliy an’analarga asoslangan va haqiqiy his qilinadigan tajribalarni ataylab izlaydi, hamda ko‘plab tadqiqotlar bunday haqiqiylik hissi qiziqish va qoniqish darajasini oshirishini ko‘rsatadi. Umuman olganda, Yaponiyaning an’anaviy madaniyati nafaqat turizm sohasini qo‘llab-quvvatlaydi, balki mamlakatning milliy o‘zligini ham mustahkamlaydi. Ushbu madaniy unsurlarning sayyohlar tanloviga qanday ta’sir qilishini yaxshiroq tushunish madaniy merosga hurmat bilan yondashilgan va barqaror turizm strategiyalarini ishlab chiqishga yordam beradi.
MAISHIY XIZMATLAR KLASTERINI RAQAMLI TRANSFORMATSIYA QILISH ASOSIDA XIZMATLAR SIFATI VA SAMARADORLIGINI OSHIRISH MODELI
Mazkur tadqiqot ishida maishiy xizmatlar klasterini raqamli platformalar asosida rivojlantirish orqali xizmat ko‘rsatish sifatini oshirish modeli ishlab chiqilgan. Unda raqamli iqtisodiyot sharoitida “Raqamli aqlli xizmatlar” konsepsiyasini joriy etishning nazariy va uslubiy asoslari yoritilgan. Shuningdek, maishiy xizmatlar ko‘rsatishning raqamlashtirilgan klaster modeli, uning rentabellik darajasini aniqlash formulasi hamda to‘lov tizimlarini takomillashtirish mexanizmlari taklif etilgan. Tadqiqotda raqamli platformalar, mobil to‘lov tizimlari va aqlli hisoblagichlar asosida xizmatlarni markazlashtirish orqali aholi turmush sifatini oshirish, bandlikni ta’minlash va iqtisodiy samaradorlikka erishish masalalari tahlil qilingan.